“Abdülhamit gençlik yıllarında (tahta çıktığında 34 yaşındaydı) , ihtiyatlı ,çalışkan ve Zeki bir kişiydi. Ancak sarayda dönen çıkar mücadelelerindeki deneyimi ve bilhassa 1876’da kendisini tahta çıkartan olaylar hizmetindekilere karşı güvensizlik ve kuşku duygusu yaratmıştı. Abdülaziz’i ve Murat’ı tahttan indirebilenler niye kendisini de indirmesinlerdi.Sonuçta , kendi kurduğu ve her kademeden insanın birbirlerinin faaliyetlerini haber vermeye teşvik edildiği ülke içi bir hafiyelik ağına git gide daha fazla bel bağlar hale geldi. Abdülhamit’in Yıldız Sarayı arşivlerinde on binlerce jurnal birikti”
Çok değil 100 yıl önce :
“Abdülhamit’in İslâmcı politikalarının en büyük simgesi , hacıları Mekke’ye götürmek için büyük ölçüde gönüllülerin katkılarıyla 1901-1908 yıllarında kurulmuş olan Şam-Medine arasındaki Hicaz demiryoluydu”
Buraya dikkat :
“Mısır örneğinden esinlenen Sultan Mahmut’un uygulamayı denediği zorunlu askerlik, 1845’ten itibaren resmen başlatıldı. Artık Hristiyanlardan da askerlik hizmeti isteniyordu. Ancak bunun ordu içinde zapt edilmesi güç gerilimlere yol açabileceği düşünüldüğünden kısa bir süre sonra Hristiyanlara bir seçenek sunuldu. Buna göre isteyen bedel-i askerî adlı özel bir vergi ödeyerek askerlik hizmetini yapabilecekti.
...
Normal askerî hizmet beş yıl olmasına karşın, redif sınıfında görülecek çeşitli hizmetler de dahil edildiğinde , toplam süre 22 yılı buluyordu !!