Onlar şimdi dini, siyaset meydanında maskara ediyorlar. Din adamının devlet ve menfaat hırsları, İslam' ı asırlarca kahreden musibet oldu. Bugün İslam diye elimizde kalan menfur bir düzenin içine yerleştirilmiş menfaat ve vicdanlara tahakküm cihazıdır.
Her zerresi bizimmiş gibi sahiplik duygu ve iradesiyle yaşadığımız bu kâinatın bir zerresini bile feda edemezken bütününü birden bırakıp da gitmek, insanın kendi gücü ile başaramayacağı bir imtihandır.
O mutlak hakikattir; bütünün varlığına iman halinde tek taraflı temaşadır; kendini âlemde temaşadır; kendini âlemden ayrı görmeyen, Bir'den başka kemmiyet tanımayan, secde edenle edileni secdede birleştiren ilahi sarhoşluktur. Fuzûlî' nin diliyle :
"Öyle sermestem ki idrak etmezem dünya nedir"
sözü aşkın tam ifadesidir.
Bilen, varlığı didik didik eden duyguların hepsinden kurtulmuştur. Zindanda, Cennete gibi mesut yaşar. Her halinde sonsuzluğun huzurunda olduğunu bilir. Izdırabı içinde o yine düğündedir, davettedir. Bütün dünya nimetlerinin bir paslı çividen farksız olduğunu bilir.