İnsanın ne kadar da çok düşmanı var. Önce , insan, kendi kendinin düşmanı. Nefs, ruha zıt bir üslûpla dünyaya yönelir, eşyayı kucaklar ve oluşu yorumlarken, herşeyden önce insanın kendi kendine olan zulmünü dile getirmekte, varlık aynasına insan biçiminde bu zulmün gölgesini düşürmektedir. Nefs, insanın enfusî düşmanı. İçten vuran düşman. Ve insanın bütün öbür düşmanlarıyla elbirliği eden düşman. Onsuz hiç bir düşman insana gerçek bir zarar ulaştıramaz.
Sûre-i Yusuf, bir düşün açılımıdır âdeta. "Seçiliş düşü" düşü, halk ve toplum düşlerine, o da devlet düşüne bağlanarak, dönüşerek, biri öbürünü çağırarak bir gülün açılışı gibi Sûrede ayet ayet ilerler.