Fatih Başaran
@FatihBasaran
Diyanet gibi kurumlar, muhafazakâr ve İslâmcı akımlar ve ulemanın, yok edilmekten çok uzak bir şekilde, her ne kadar bir süre ona tabi olsalar da devletin bir parçası olmaya devam etmesi anlamına geldi. Devlet içindeki güçler dengesini bu gruplar lehine giderek artan oranda değiştiren şey Soğuk Savaş ile bağlantılı anti-komünist politikaların yanı sıra, 1980’lerden itibaren benimsenen neoliberal yeniden yapılandırma politikaları gibi olumsal olaylardı. Bunlar Diyanet dahil dini seferberliğin, din eğitiminin, vakıfların ve işadamı derneklerinin seferber edilmesinin arkasındaki yapının büyümesini sağladı. Diyanet devlet içinde ve dışındaki diğer fraksiyonlarla birlikte ya da koalisyon içinde İslâmcı seferberlik için daha uygun bir ortamın yaratılmasında kritik bir rol oynadı.
Reklam
Türkçede de, Arapçadan gelen sanayi, tekhne ile ars terimlerine denk düşer. Sanatlar, zanaatlar, ustalıklar, hünerler, marifet anlamına gelir sanayi. ''Sanayi''nin tekili de sınâat, yani sanat. Aynı kelimenin tekili de, çoğulu da terim türetiyor.
Bugünkü Mimar Sinan Üniversitesinin temelinde, 1882'de kurulan Sanâyi-i Nefîse Mektebi vardır. Sanâyi-i Nefîse ''güzel sanat''ın eski Türkçedeki karşılığıydı.
On sekizinci yüzyılda estetik kavramı üzerinde ortaya atılan fikirleri sistemli bir hale getirip bir kurama oturtan Kant oldu. Kant'ın tanımına göre, estetik tavır hiçbir çıkar gözetmeyen, güzel olandan hiçbir fayda beklemeyen, güzele güzel olduğu için değer veren bir duyuş gerektiriyordu. Dolayısıyla sanat eseri kendine yeten, sadece mükemmelliğin amaç güdüldüğü, güzellik dışında hiçbir duygu uyandırmayan bir estetik nesneydi.
On sekizinci yüzyıl güzel sanatların bir dalı anlamındaki art kavramının zanaattan koptuğu bir dönemdir. ''Sanat''ın artık yeni bir anlamı vardı: sanat, insan ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan bir el becerisi değil, insana bir iç hazzı verme amacı güden, estetik duygu uyandıran, edebiyat, musıki, resim gibi güzel sanatlardan biriydi.
Türkiye’nin durumunda, ulus-devletin kuruluşu temel olarak hem dinî cemaat sınırlarının hem de dinî kurumların devletle iç içe geçmiş yapısının önemi bakımından Osmanlı mirasından etkilendi. Dolayısıyla, erken Cumhuriyet döneminde farklı milliyetçi koalisyonlara rağmen Sünni Müslüman Türk kimliği ulus-devletin temeli olarak yüceltildi ve ‘’Müslüman burjuvaziye’’ ayrıcalık tanımak için, Diyanet’in kurulması dahil, değişik şekillerde kurumsallaştırıldı.
Reklam