Özcan Alkan
@GS94
27 okur puanı
Ocak 2025 tarihinde katıldı
Bu temel niteliklerden de anlaşılacağı üzere İslam, insani sadece kendi başına salih bir kul yapmakla kalmaz, aynı zamanda onu her türlü hayrın anahtarı ve her türlü kötülügün engeli olan toplumsal bir aktör haline getirir. İnsanın bu gelişim sürecini yöneten İslam ahlakı onu iman, İslam, takva ve ihsan olmak üzere dört evrede yetiştirir. Bu kurlarda verilen bilgilerin hazmedilip özümsenmesi ve her birinde elde edilen kazanımların bir önceki evrede verilen bilgiler üzerine bina edilmesi şarttır. Öte yandan, insan, tabiatı icabı sosyal bir varlıktır ve onun toplumdan ve sosyal hayattan uzak bir şekilde, tek başına ahlaki erdemleri kazanması ve yaşaması düşünülemez; ahlaki erdemler de ancak medeni bir hayat içerisinde işlerlik kazanabilir. Bu itibarla, erdemli bir toplum ve uygarlık oluşturmakla yani medeni bir hayat (temeddün ile dinî hayat (tedeyyün) arasında sıkı bir ilişki bulunmaktadır.
İslam'ın hedeflediği medeniyetin birinci özelliği, mutlak birlik (tevhid) ilkesidir. İslam, hüküm ve mülkünde ortağı bulunmayan tek bir Allah'a davet eden bir çağrıdır. "Ancak Sana kulluk eder ve yalnızca Senden yardım dileriz." söylemi, onun inşa ettiği medeniyetin en ayırt edici niteliğidir. Bu ilke sayesinde, İslam toplumlarında kralların, soyluların, kuvvetlilerin ve din adamlarının azgınlığı söz konusu olmamıştır. İslam medeniyetinin diğer özellikleri ise; temel eğilim ve hedeflerinde insani ve evrensel olması, bütün hukuki düzenleme ve işlemlerinde ahlaki prensiplere öncelik vermesi; akıl ve kalbe birlikte hitap ederek akıl ile vahiy arasında bir çelişki içermemesi ve nihayet her tür dinî düşünceye karşı engin bir müsamaha göstermiş olmasıdır.
İslam, toplum hayatındaki maddi ve manevi talepleri tam bir denge içerisinde karşılayabilecek ve gerçek anlamda bir medeniyetin kuruluşunu mümkün kılacak değer hükümlerine sahip bir dindir. "O ne yalnızca bir mistik inanç ne de salt bir felsefedir. İslam, Allah'ın yarattıkları için koyduğu kanunlara uygun bir hayat tarzı ve yoludur. Onun en yüksek işi, insan hayatının maddi ve manevi tarafları arasında tam bir uzlaşma meydana getirmektir."4
Medeniyetler; iktisadi gelirler, siyasi nizamlar, ahlaki gelenekler, ilim ve sanatlar olmak üzere dört temel unsur üzerinde yükselirler. Bir medeniyeti diğerinden farklı kılan husus, dayanmış olduğu bu temellerin kuvvet derecesi, etkisinin büyüklüğü ve insanlığa sağladığı yararlardır. Bir medeniyet, düzenleri bakımından ne kadar evrensel, eğilimleri açısından ne kadar insani, yönelişleri itibarıyla ne kadar ahlaki ve prensipleri yönünden ne kadar pratik ve realiteye uygun ise tarihte o kadar kalıcı, uzun ömürlü ve övgüye layık olur.3
Bir medeniyetin gelişip ilerleyebilmesi, coğrafi ve iktisadi etkenler yanında din, dil ve eğitim gibi çeşitli manevi sebeplere bağlıdır. Bu çerçevede, yeryüzünde doğmuş ve gelişmiş bütün medeniyetler ile din ve inançlar arasında sıkı ya da gevşek bir bağ bulunur. Tarihçi Osman Turan'ın da ifade ettiği gibi, "Filhakika tarih; içtimai ve siyasi nizamın kuruluşunda, ahlak ve fazilet duygularının yükselişinde, ilim, edebiyat, hukuk, felsefe ve sanatların gelişmesinde, kültür ve medeniyetlerin teşekkülünde, vatan ve milliyet duygularının doğuşu ve ilerlemesinde, iktisadi ve ticari faaliyetlerde ve nihayet günlük hayatın her safhasında din kadar derin bir rol oynamış bir kuvvet ve müesseseye şahit olmamıştır."