Semerkandi Hazretleri ifadesi, İslam tarihi ve tasavvuf geleneğinde Semerkand (Özbekistan) kökenli veya orada yetişmiş birçok büyük alim ve veli için kullanılan hürmet dolu bir hitaptır.
Tarihte bu nisbeyle (Semerkandi) anılan birden fazla çok önemli şahsiyet bulunmaktadır. En çok bilinen ve kastedilme ihtimali yüksek olan iki büyük ismi şöyle özetleyebiliriz:
1. Şeyh Ebû Bekir es-Semerkandî (Ebu Bekir Vâsıtî)
Tasavvufun erken dönem (mütekaddimîn) büyüklerindendir. Aslen Vâsıtlı olup bir süre Semerkand'da yaşadığı için bu nisbeyle anılmıştır. Cüneyd-i Bağdâdî ve Ebû Bekirş-Şiblî gibi büyük zatların sohbetlerinde bulunmuş, Horasan tasavvuf ekolünün şekillenmesinde önemli rol oynamıştır.
2. Ubeydullah el-Ahrâr Hazretleri (Hâce Ubeydullah-ı Semerkandî)
Nakşibendî tarikatının en büyük silsile halkalarından (Altın Silsile) biridir. Taşkent'te doğmuş ancak ömrünün büyük kısmını ve irşad faaliyetlerini Semerkand'da geçirmiştir.
Etkisi: Dönemin Timurlu hükümdarları (Ebu Said Mirza, Ahmed Mirza) üzerinde muazzam bir manevi ve siyasi nüfuzu vardı. Savaşları durdurmuş, halktan ağır vergilerin kaldırılmasını sağlamıştır.
Kabri: Bugün Özbekistan'ın Semerkand şehrinde, kendi adını taşıyan Hoca Ubeydullah Ahrar kompleksi içindedir.
Diğer Bilinen Semerkandî Alimleri
Eğer tasavvufi değil de kelam, fıkıh veya tefsir yönüyle bir arama yapıyorsanız, kastedilen kişi şu isimlerden biri de olabilir:
Ebû Mansûr el-Mâtürîdî: Sünni akidenin (Maturidiyye) kurucusudur, Semerkand'ın Maturid mahallesindendir.
Ebû el-Leys es-Semerkandî: "İmamü'l-Hüda" (Hidayet İmamı) lakabıyla bilinen, Tenbihü'l-Gafilin ve Tefsirü'l-Kur'an gibi eserleri yüzyıllardır Anadolu'da da çok okunan büyük fıkıh ve tefsir alimidir.
Semerkandî (Şemseddin): Matematik, astronomi ve mantık alanında eserler vermiş ünlü bilim