Tarihçilik: sübjektifliktir şeklinde bir genelleme, belki tenkit görebilir ancak doğrudur. Çünkü hemen hemen hiçbir tarihçi bu durumdan kurtulamamıştır. Zamanın akışı ve şartları da onları buna sürüklemiştir denilebilir. Bu yüzden tarihi okur ve değerlendirirken hepten kabul veya ret noktasından öte, çapraz okumalarla bir kanaate varmak daha gerçekçi sonuçlara ulaştırır.
İslâm toplumunun Batılılaştırılması ve modernleştirilmesi, ciddî toplumsal gerginliklere ve manevî bunalımlara yol açarak, onun geleneksel kurumları ve medeniyetini tedricen zayıflatmış ve aşındırmıştır.