Denetim kültürünün temel cümlesi, "Yaşam bir güreştir; ben güçlüyüm ve seni yenerim, sakın unutma!" olarak ifade edilebilir. Gelişim kültürünün temel cümlesi ise, "Yaşam bir danstır; amacımız değişen müzikle ahenk içinde dansın keyfini çıkarmaktır, sakın unutma!" olarak ifade edilebilir. Biri "ben" niyetiyle, öbürü "biz" niyetiyle, ekip anlayışı içinde yaşama bakar.
İnsan olarak diğer insanlarla ekip olmanın bilincinde olan kişi sokakta yürürken ya da asansörde karşılaştığı bir yabancıya dahi aynı önemi vererek kendi dilinde selamlaşır. İnsan olarak diğer insanlarla ekip olmanın bilincinde olmayan kişi sokakta ya da asansörde karşılaştığı insanlara gülümsemeyi ve selam vermeyi anlamsız bulur, dahası selam verenleri anlayamaz.
Şimdi, istatistiksel olarak yüzde 99'u Müslüman olan bir ülkede kul hakkını kutsal bilen bir toplum muyuz? Bunu ele alalım. Çocuk kul mudur? Kadın kul mudur? Çalışan işçi kul mudur? Müslüman olmayan kul mudur? Vatandaş olmayan kul mudur? Aynı mezhepten olmayan kul mudur? Kul kimdir? Basit bir soru.
Bu soruya verdiğin cevaba göre ya kucak açan evrensel bir uygarlık ya da ayrıştıran, ötekileştiren ve çatışmalara yol açan bir uygarlık geliştirirsin. Evrensel değerlerle uyum içindeki değerleri çocuk yetiştirme yöntemlerine iyi aktarabilir, eğitim sistemine yansıtabilirsen toplum olarak öne çıkarsın, uygarlığın bayrak taşıyıcısı olursun. Bir insanın olabileceği en iyi insan olmasına olanak sağlayan değerlerle donatılmış aileleri, eğitim kurumlarını, sosyal ve siyasi kurumları barındıran bir toplum olursan uzun vadede insanlığa yön verirsin.
Biri yurtdışına gidip orada yaşamaya karar verirken bunların farkında olmalı diye düşünüyorum. Sadece belirli bir çerçeve içerisinde düşünüp karar vermemeli. Yeniden tüm varoluşunu düşüneceksin; maddi olanaklar elbet önemli, peki gönül yerini bulmuş olacak mı, ilişkiler doyurucu olacak mı, manevi yalnızlığa düşmeyecek misin? Yani refah seviyesi, bedenin sağlığı, kaldırımların kullanışlı olması, çocuk parklarının güzel olması gibi sadece belli konulara önem vererek yurtdışına gitmeye karar veriliyorsa, bence uzun vadede ciddi belirsizliklere ve maceraya atılmaktır bu.
Orada yaşamaya devam etmek de ayrı bir sorun... Gittiğin toplum içerisinde başarılı olabilmek için onlara tamamen uyum sağlayacak ve anlam verme sistemlerini kabul edecek bir değişikliğe uğraman lazım ki, o da kendi özünden tümüyle vaz geçmeden pek mümkün değilmiş gibi görünüyor.