Geç Roma İmparatorluğu’nda özellikle MS 3.-5. yüzyıllar arasında çok ciddi gelir uçurumu oluşuyor.
Başta Roma sistemi şöyleydi:
Fetih var
Yeni toprak var
Köle akışı var
Küçük çiftçi ayakta
Ordu maaş dağıtıyor
Vatandaşlık yükselme hissi veriyor
Ama zamanla sistem doyuyor.
Büyük toprak sahipleri yani “latifundia” aristokrasisi:
küçük çiftçilerin topraklarını yutuyor,
üretimi tekelleştiriyor,
vergiden kaçıyor,
siyaseti satın alıyor.
Küçük üretici ne oluyor? Borçlanıyor. Toprağını kaybediyor. Şehre göç ediyor.
Roma’nın dev şehirlerinde milyonlarca insan:
çalışıyor,
ağır iş yapıyor,
ama mülk sahibi olamıyor.
Devlet bu insanları sakin tutmak için: “bread and circuses” yani “ekmek ve gösteri” politikası uyguluyor.
Bedava tahıl + arenalar + gladyatör oyunları.Bu çok kritik bir kavramdır: Toplum refahla değil, dikkat dağıtmayla yönetilmeye başlanıyor
Bir başka kırılma: Paranın değeri düşüyor.
İmparatorlar savaş finansmanı için gümüş sikkelerin içindeki değerli metal oranını azaltıyor. Yani antik çağ enflasyonu.
Sonuç?