Onikinci ve onüçüncü yüzyıla kadar Hıristiyanlık'tan son derece daha büyük, daha güçlü bir dinamizme sahip gözüken ve gerçekten de sahip olan Müslüman dünyası, Müslüman dini; askeri, toplumsal, kültürel biçimleri yukarı Ortaçağ Hiristiyan dünyasından çok daha esnek, çok daha zengin, çok daha güler yüzlü olan bu dünyada nasl oldu da beli bir andan itibaren olaylar tersine döndü? Müslüman dünya hareketsizlesti, belli bir anlamda dondu ve önündeki engelleri kaldırmış ve günümüze kadar evrenselliğin büyük odaği olmuş Hıristiyan bir dünya tarafından yavaş yavaş içerildi ve sömürgeleştirildi. Bu, tarihin bir sorunudur, ama gerçekte felsefenin de bir sorunudur."