Mektepte öğretim,hakiki araştırma yollarını bulduracak yerde,Batının fikir pazarından aldıklarımızı genç dimağlara nakletmekten,ezberlemekten ibaret bir çalışma oldu.İlim zihniyetini zincirleyen esaret kilidi şekil değiştirdi.Medreseden kalan paslı kilit,batı pazarından getirilen yaldızlı kilit oldu.
Muallimlik ise ne bir iman ve irşat yolu,ne de fikir ve kültürün otorite merkezidir.Hatta bir meslek bile değildir.Sadece küçük bir memuriyettir.Muallim,örnek adam da değil ,boynu bükük bir memur,salahiyetsiz bir öğretici,müdürün emrinde çalışan bir maremlidir.
Mektebe gelince;o artık ne mâbet,ne yuva,ne de ocaktır.Sasece ders odalarının bütününden ibaret bir devlet dairesidir.Biraz da kulüp,sahne,yardım müessesesi,kahve ocağı ve alışveriş yeridir.
Maarif,yalnız mekteplerde okutmak ve okuyanlara bir takım bilgiler vermek değildir.O,bir milletin bütün halinde,düşünme ve yaratıcılık sahasında seferber edilmesidir.Başka bir deyimle maarif,bir cemiyetin düşünüş tarzının,kültürünün ve ideallerinin cihazlanmasıdır.