bazı tarih kitapları Mehmed Vanî Efendi'ye hep bir mesafeli bakar, hakkında pek övücü sözler sarf etmez.
Halbuki, Osmanlı'da "Türk kavmiyetinden" ilk bahseden odur. Ona, Osmanlı'nın ilk milliyetçisi diyebiliriz! Kuran'da bozguncu bir kavim olarak nitelenen Yecüc ve Mecüc'ün Türkler olduğu tezine karşı çıkmış, aksine onlara karşı
koyan Zülkarneyn'e yardımcı olan milletin Türkler olduğunu ileri sürmüş, hatta Zülkarneyn'in Oğuz Han olduğunu yazmıştır.
Sonuçta, iktisadî ve siyasî meseleler yüzünden din kullanılarak, Anadolu'da ve Rumeli'de büyük bir katliam yapıldı.
Meselenin bir diğer açısını not düşmek zorundayım. Bu yüzyıl Osmanlı'nın duraklama dönemiydi. İngilizler "buhar makinesi"nin peşinden koşarken, Osmanlı yönetimi, bazı
şeyhülislamların telkiniyle, medreselerdeki "Razî ekolü"nün, yani, matematik, astronomi ve felsefe gibi derslerin öğretilmesine önem vermez oldu. Dersler daha çok fıkıh alanına kaymıştı.
Bu "yeni ekol"ün kurucusu, kadızadelilerin fikir babası Birgivî Mehmed Efendi'ydi...
Tartışmalıyız: Osmanlı, İslam yüzünden mi geri kalmıştır, yoksa İslam, Osmanlı
yüzünden mi gericileşmiştir ? Osmanlı'yı geri bırakanlar, aynı ortam içinde İslam'ı da yobazlaştırmışlardır.
Sufîler, 1666 yılım hiç unutmadılar ve bu yasağa "yesağı bed 1077" terkibini tarih düşürdüler.
Soner Yalçın
Efendi 2 , Beyaz Müslümanların Büyük Sırrı Kitabından ALINTIDIR