Aslında ticaret ve entelektüel faaliyetler gibi iki önemli saha da diplomaların dışında kalmıştır. Bunlardan ticaret, dünyanın maddesi için en önemli şey iken, entelektüel faaliyetler dünyanın ruhunu (zeitgeist) oluşturma amacındadır.
O halde okullarda ne yapılır? Diploma alınır,yarışılır, sosyalleşilir. Büyük planda ekonomiye can verilir. Sadece bu kadar. Okula lüzumundan fazla anlam yükleyen çok yanılır.
Ancak nokta hakkında tefekkür etmeyi kendi kendime kitap okurken öğrendim. Özellikle İslam felsefesindeki tartışmaları okurken nokta (cevheri fert tartışması) en temel meselelerden birisidir. Zira tüm nesneler, onun ne olduğu hakkındaki kararınıza göre şekillenir.
Gel gör ki slogan üretmekten başka bir meziyeti olmayan felsefe tarihçileri İslam dünyasında Meşşai ekole yönelik tenkitleri karanlığın sebebi olarak ele alırken, Batı'da aynı tenkitleri aydınlanma olarak ele almaktadır. Yaklaşık aynı tenkitleri yapan Gazzali İslam dünyasında bilimi ve aklı bitiren adam olurken, Hume Batı dünyasında İskoç aydınlanmasının kaynağı olmaktadır.