ruh, tekâmülünü tamamlayınca, kendi yolunu kesen yine bizzat kendisi olur..! Mahsul artar, muhtevası azalır; sanki bütün dallar dolunca meyvelerin tadı gölgeye benzer!
İnsanlık tarihinin ruhanî yükselişlerini, tutup da ortalama insandan elde etmesi kesin bile olsa deha ve aptallık, kahramanlık ve iradesizlik gibi hususların tamamına bakıldığında insanlık tarihi milyonlarca tahrik ve direncin, niteliklerin, kararlarin, tertiplerin, tutkuların, idraklerin ve yanılgıların tarihidir
Dünya tarihi, hadi ifrat halinde olmasa bile, yalnız uç noktalarında bir dahinin ve onun eserlerinin tarihi, esasındaysa ortalama insanın hikayesidir. Dünyanın, üzerinde çalıştığı ve ölüp ölüp yine içinden çıkıp dirilen malzemesi işte bu ortalama insandır.