Şato kiliseye dayaniyordu , kilise nass'a . Batının düşünce tarihi akılla naklin mücadelesi tarihi.Nakil imtiyazların kalesiydi. Üçüncü sınıf, bu asırlık kaleyi aklın dinamitiyle tahrip etmedikçe Hürriyet'e kavuşamazdı.Hristiyanlık , eski toprak köleleri için karanlık bir mahpestti , maddecilik arz-ı mev'ud. Din zilletti , dinsizlik haysiyet.
Din avrupa için bir afyondu , bütün ideolojiler gibi . Avrupa'nın tarihi bir sınıf kavgasi tarihidir.Osmanlı için şuurdur din , tesanüddür sevgidir . Osmanlı toplumu insan hayaiyetine ve inanç birliğine dayanir .Hegel belki hakli: Tarih tezatlar içinde gelişir.Osmanlı'nın tezadı Avrupa'dır.Batıda maddecilik bâtıl'ın hasarlarını yıkan bir dinamit , hür düşüncenin dinamiti ; Osmanlı imparatorluğunda maddecilik bir kendi kendini tahrip cinneti.
Avrupa , Osmanlı ülkesine papaz ihraç eder Hristiyanlığa davet için mi ? Ne münasebet. Tek emeli ,Osmanlı'yı dinsizlestirmek , yani , "etnik bir toz "haline getirmek.
Bir kelimeyle : Dinsizlik , Batı'nın yukselen sınıfları için ne kadar hayırlıysa , bizim için o kadar meşumdur. Onlar için ilerleyiş; bizim için çöküş ifade eder .
Cemil Meriç , Bu Ülke.