İslam Dünyasındaki Üç Yüzyıllık Serüven: Fâtımîler... Fâtımîler; Abbâsî İmparatorluğu'nun onuncu yüzyıldaki çöküşünden, on birinci yüzyılda Selçukluların Orta Asya'dan ve on ikinci yüzyılda Haçlıların Avrupa'dan Ortadoğu'ya gelişine ve imparatorluğun Selâhaddîn Eyyûbî tarafından ortadan kaldırılışına kadar, Ortaçağ İslam dünyası tarihinin merkezinde olmuştur. Fâtımî hükümdarının "İmam" ve "Halife" olarak Peygamber'in dinî ve siyasî otoritesini miras aldığını iddia etmesiyle, Ortaçağ İslamının tarihinde hayatî bir rol oynamıştır. Fâtımîler, İslam sanatına mimarî, seramik, cam, madenî ve fildişi eserlerin yanı sıra halifelerin hazinelerinin en önemli bölümünü teşkil eden kumaşlarıyla da unutulmaz katkılar sunmuşlardır.
Fâtımî İmparatorluğu, İsmailîliğin, Kuzey Afrika'nın ve Mısır'ın tarihi serüvenini, Fâtımî hanedanının tarihi serüveniyle birlikte tutarlı bir hikâyeye dönüştürüyor. Bu hikâye İslam'ın geniş tarihinde kendine güçlü bir bağ buluyor ve okuyucular Fâtımî İmparatorluğu'nun tarihi önemini yeniden keşfediyor.
Mısır'ın fethi, devletin kuruluşu, imparatorluğun teşekkülü, el-Hâkim bi-Emrillâh'ın hükümdarlığından sonra gelen siyasî kriz, siyasî ve ideolojik bakımdan rejimin yeniden inşası, hanedanın yön değiştirmesi ve sonrasında gelen başarısızlıklarla beraber imparatorluğun tarih sahnesinden çekilişi, belgesel tadında bir üslupla okuyucuyla buluşuyor. Londra Üniversitesi Şarkiyat ve Afrika Araştırmaları Okulu (SOAS), Kuzey Afrika Tarihi Bölümü'nden emekli öğretim üyesi Michael Brett'in yarım yüzyılı aşan araştırmalarının ürünü olan Fâtımî İmparatorluğu, üç yüzyıla yakın bir süre boyunca, Ortadoğu, Afrika ve Akdeniz'de hüküm sürerek, tarihte siyasetten sanata dek önemli izler bırakmış bir hanedanın sıra dışı öyküsü...
İslam tarihinde görülen çatışmaların merkezinde her zaman hilafet kurumu olmuştur. Mısır'da hükümran olan ve halifeliğin kendilerine geçtiğini ilan eden Fâtımîler ise İslam dünyasında büyük bir yankı uyandırarak hilafet merkezli çatışmalara yeni bir boyut kazandırmışlardır. Eksantrik uygulama ve anlayışları ile tarihin en sıra dışı halife ailesi olan Fâtımî Hanedanlığı döneminde, türlü iktidar çekişmelerinin yanında -baba, oğlunu öldürtmüş; oğul vezirlerle iş birliği yaparak babasını öldürmüş; amca yeğenine iktidar için kılıç sallamış; yeğen amcaya ölümü reva görmüş- El-Ezher'in kurulması, dünyanın en büyük kütüphanelerinin yaptırılması, Ebu Tahir el-Cennabi tarafından sökülüp kaçırılan Hacer'ül Esved'in esas yerine yerleştirilmesi gibi gelişmeler de yaşanmıştır.
Elinizdeki kitapta, Fâtımîler'in idari ve sosyal yapısı incelenmiş, Fâtımî halifelerinin hayat hikâyeleri ve bunun yanı sıra hilafet kurumun doğuşundan kaldırılışınakadar geçen sürede gelişen olaylar belli bir sistematik içinde anlatılmıştır.
Fâtımîler, Şia mezhebinin İsmâîliyye kolunun yoğun eğitim faaliyetleri neticesinde kurulmuş bir devlettir. Hükmünü devam ettirdiği süre zarfında da bu faaliyetleri aktif bir şekilde yürütmüş, varlığını önemli ölçüde eğitim ile ilgili dinamikler üzerinde sürdürmüştür. Tarih sahnesinde kendisine ayrılan dönem boyunca Kuzey İfrîkiyye ve Mısır coğrafyalarında eğitim kurumları ve ilim merkezleri inşa etmiştir. İsmâîliyye inancının öğretilerini yaygınlaştırmak amacıyla Müslümanların yaşadığı bölgeler başta olmak üzere pek çok coğrafyaya eğitimci göndermiş, bu yolla elde ettiği başarılar neticesinde önemli politikalar yürütmüştür. Böylece eğitim faaliyetleri, Fâtımîler için oldukça önem arz etmekle beraber bu alanda yapılan araştırmalarda da belirgin bir
şekilde öne çıkan bir konu olmuştur.
Elinizdeki eser, Fâtımîler döneminde böyle bir öneme sahip olan eğitim konusunu ele almakta, incelemekte ve değerlendirmektedir. Eser, öncelikle okuyucuya İsmâîlî öğreti ve Fâtımî hilâfet iddiasının eğitim yoluyla yaygınlaştırılmasını amaçlayan "dâvet" sisteminin kapılarını aralamakta, bu sisteme ilişkin detaylı tahliller sunmaktadır. Daha sonra bu dönemde öne çıkan eğitim kurumlarını sistematik temalar halinde ortaya koyarak ilerlemektedir. Son olarak da eğitime konu edilen ilimler ve takip edilen usûl ve metodu ele almaktadır. Bu sayede okuyucu, eserde eğitim konulu bir tarih yolculuğuna çıkmaktadır.
