Melle Selim, Şeyh Said İsyanına ilişkin olarak, banda alınmış anlatımlarında, "Hizbe Azadiya Kurdistan, 1923 yılının Haziran ayında Erzurum'da, Halit Bey'in konağında yapılan bir toplantıda kuruldu," diyor ve devam ediyordu:
"Yolun başlangıcında, Halit Bey'in en yakın fikir arkadaşı Bitlis milletvekili Yusuf Ziya Bey'di. İkisi de Kürderin sevip saydığı birer kişilik oldukları için Kürt din ve aşiret çevrelerinin katılmasıyla, hareketin taraftarları kısa zamanda artı. Bütün Kürdistan'ı temsil edecek kurucular listesi tespit
edildi. Bildiğim kadarıyla, Türklerin casusu olduğu sonra ortaya çıkan Binbaşı Kasım da cemiyetin kurucularındandı. Ağrı yöresinin ünlü Hamidiye Paşası Patnoslu Kör Hüseyin Paşa, Kürdistan'ın önemli
isimlerinden Mutkili Hacı Musa ve Fevzî beyler de kurucular
arasındaydı. Kürdistan'ın her yerinde, önde gelen aşiret reisleri,
ağa ve şeyhler cemiyetin üyesi, ya da taraftarıydı. Miralay Halit Bey tutuklandıktan sonra, Cemiyetin üye kayıt defteri ve evrakı , amcası İsmail Ağa tarafından Erzurum'daki evinden alındı, Varto'ya getirildi.Devletin eline geçmesin diye Qerqerut köyünde tandıra atılıp yakıldı. Onun için kimlerin cemiyete üye oldukları karanlıkta kaldı."
Reklam
1918 yılında her türiü legal faaliyetleri yasaklanınca, Kürt aydınları "yeraltına" indiler. Lozanda "barış anlaşması"nın imzalanması arifesinde, biçimlenen gelecekte, Kürdistan'a yer bulunmadığını görünce, isyankâr bir örgütlenmeye
başladılar. 1923 yılında, Kürtçesi, "Hizbe Azadiya Kurdistan" olan" Kurdistan Özgürlük Cemiyeti"ni kurup, geleceğin inşası için örgütlü çalışma
başlattılar.
Genelkurmay'ın kitabında bu konuda şöyle deniliyor:
"Bu cemiyet (Kürt Teali) Cumhuriyetin ilanından az önce kapatılmıştı. Fakat buna karşılık, 1923'te Cumhuriyetin ilan senesinde Seid Abdülkadir,
Hasenanlı Halit, Hacı Musa, eski milletvekillerinden Yusuf Ziya ve ailelerinden
müteşekkil olmak üzere
gizli bir komite teşkil
edildi. Bu komitenin de gayesi Kürdistan'ın
bağımsızlığını sağlamaktı ."
Kürt isyanlarını bastırmada İngiliz subayları danışmanlık yapıyordu. Daha sonra Osmanlı üniforması giydirilmiş. Paşa rütbesiyle ordunun başına getirilmiş Alman ve Avusturyalı generaller,
başrole geçtiler. Alman-Avusturyalı "Goltz Paşa" ve "General Moltke" Kürtlere karşı izlenen zulmün mimarlarından ikisiydi.
İttihatçılar, bu aşamada "birinci tehlike" olarak Ermenileri görüyorlardı. "İti ite boğdurma" yöntemiyle Kürt-Ermeni çatışması yaratmaya çabalıyorlardı. Çaba tutmayınca, "iş başa"
düşüyor ve 1915 yılında devlet eliyle, "etnik arındırma harekâtı" başlatılıyordu.
Batılı kaynaklara göre, 1915 yılında başlanlan ve birkaç yıl süren Ermeni kırımı boyunca, topluca sürülen ve kaçarak canını kurtarabilenlerin dışında, 1,5 milyon kişi katledildi.
Kimi Rus kaynakları, aynı süreçte kılıcın öteki ağzının,başka bir yoldan Kürtlere çevrildiğini, kırılanların dışında, 700
bin Kürt'ün topraklarından koparılıp batıya sürüldüğünü belirtiyor.
Ermeni sorunu, 1878 yılında yapılan Berlin konferansıyla, evrensel boyut kazanıyordu. Abdülhamit, resmi devlet gücünü kullanarak Ermenileri kırmaya cesaret edemediği için, bu aşamada
Kürtler arasında, 1980'lerdeki "koruculuk" sistemine benzer bir örgütlenmeye gitti. Ermenilerle Kürtlerin iç içe yaşadığı bölgelerde, "Hamidiye" diye adlandırılan gayri nizami, hafif süvari alayları kurmaya başladı. Alayların insan gücü Kürlerden oluşuyor, silahları devlet sağlıyor, Osmanlı subayları eğitim veriyor, komuta ise Kürdlere bırakılıyordu.
Hamidiye Alayları için politik ve askeri amaçlar bir arada düşünülmüştü. Hamidiye Alaylan'nın amaçlarından biri, Kürtleri Osmanlı'nın yanına çekmekti. Kürtler, gönüllü yandaşlıkla hem
Osmanlı'ya güç katacak, hem de Osmanlı karşıtları tepelenerek, birlik ile dayanışma ruhu dağıtılacaktı. Öte yandan Rus sınırlan
boyunca Ermeniler bastırılacaktı.
Yüzyıllardan beri Ermenilerle iç içe yaşayan, aralarında derin
sosyal, kültürel ve ekonomik bağlar bulunan Kürtler, artık Hamidiye Alayları'yla, Ermenilere karşı göz dağıydı.
Reklam