Özelde romantizmin, Fransizca edebiyatın, 19. yüzyılın, genelde dünya edebiyatının en büyük yazarlarindan Hugo'nun başyapıtı. Hayata dair üç saç ayağı ile ilgili olan (din, toplum, doğa) Notre Dame'in Kamburu ve Deniz İşçileri' nin de dahil olduğu üçlemenin ikinci ve en sağlam ayağı. Dönemindeki aydın ve entelektüellerin aksine akıl ve vicdandan yana bir cumhuriyetçi olup öyle kalabilmiş, aptal ve çapkındı denerek itibarsizlastirilmaya çalışılmış bir ruh. En yüce insanların akılla yetinmeyip vicdanı da olanlar olduğunu kanitlayan bir yazar. Eseri ise en büyük basyapitlarin insanın ve hayatın karanlık, acı, derin yönleriyle umutlu, tatlı ve oyunlu yönlerini bir arada alabildigi oranda ölümsüz olduğunu kanıtlıyor. Goriot Baba ile ilk gençligimi şekillendiren en hüzünlü-umutlu eserlerden. Ve bence Suç ve Ceza, Savaş ve Barış ile ölümsüzlerin en ölümsüzü.
Reklam
Kadınlar anaerkil dönem sonrası hep sömürülmüs, ezilmiş, peki ama neden?(ki anaerkil dönemde bile sadece doğurgan, bereketli olması yönüyle değer verilmiş, modern bir gözle bunu pek tartismiyorum) diye elbette ben de soruyordum. Şehvet uyandırdığı için, estetik ve arzu uyandıran bir varlık olduğu için, (hayır, ezmeye ve tahakküm kurmaya dayalı eril zihniyet sadece kadına şehvet duymayabilir, duymaz da çoğu zaman, hastalıklı zihni etik dışı alanlara yönelir) veya erkekler kas gücüne sahip olduğu için? Hepsi aslında ama en başta biri. Çünkü kadın topluma asker, işçi, entelektüel, ne derseniz, onu verebilecek bir yeteneğe sahip, doğurganlığa. Bu yüzden bu yeteneği hep çok yuceltilirken bedeni ve yeteneği üzerinde kendi söz sahibi olması istenmiyor çünkü belki bu yeteneğini kullanmayı veya istendiği şekilde kullanmayı reddedebilir. Tıpkı tüm yaşamı yaratanın işçiler olması ama kullandıkları üretim araçlarına sahip olmamaları ve onlar üzerinde söz sahibi olamamalari gibi. Ama sorun, düşmanları aynı olan(kapitalizm ve patriyarka) iki tarafın[kadınlar ve isciler(işçi sendikalarıni da buna ekleyebiliriz)] asıl dusmani goremeyip tarih boyunca aile veya toplum ölçeğinde(özel ve genel, mikro ve makro) birbirlerine düşman olmaları. Antropolojide kadın daha çok spirituel ve doğurgan yönüyle ele alınır, bunu tersine çevirmesi adına bile çok değerli bir çalışma.
Dostoyevski'nin sürgün öncesi "çok büyük bir eser olacak" motivasyonuyla yazmaya başladığı, sürgüne gonderilince yarım kalan ve sürgün sonrası ise önceki motivasyonunun aksine çok düşük bir eser olarak görüp devam ettirmeye gerek duymadığı bence kulliyatinin içindeki en farklı ve aslında en büyük eserlerinden biri(yarım haliyle ve büyük eserlerine rağmen). Freud'un ve Nietzsche'nin kendi alanlarının üstadları(psikoloji ve felsefe) olarak görmeleri elbette boşuna değil. Dostoyevski Oidipus' in yaninda(tüm kadınlara yapıldığı gibi) üvey evlat muamelesi gören Elektra'nin başka bir versiyonunu yapmış ve Netoçka'ya Sappho'nun ruhunu uflemiş gibi. Devam ettirseydi olacaklari tahmin ederken bile heyecanlaniyorum ama bu haliyle bile müthiş bir deneyim.
Sanıyorum Edip Cansever'den sonra en iyi cagdas Türkiyeli şair. Arkadaş Zekai Ozger'in ise ruh arkadaşı gibi. Bu kadar erken olması çok acı, tıpkı beşikleri aynı ada sahip şeyden(ağaçtan) yapılan darağacına götürülüp erkenden ve bir hiç uğruna veya daha kötüsü kendi siyasî, ekonomik çıkarları uğruna soldurulan güller gibi..
Adeta yaşadığımız coğrafya ve çağı anlatıyor. Distopya değil ama aslında öyle. Kendi sorumluluğu olmayan şeylerden suçluluk duyma, kendi ve kendi insanının yazgisini değiştirmeye çalışma, kendinden ve topumundam cikamama.. Çağdaş Yunan edebiyatı Antik' in,.Samarakis ise Kazancakis gibi diğer cagdaslarin golgesinde kalmış ama küçüklüğüne tezat şekilde büyük bir kitap.
Reklam