Vakıfların ikinci olumsuz sonucu, 'mürtezika' tabir edilen bir zümreyi alabildiğine genişletmesidir. Mürtezika, ekonomiye bir katkıda bulunmadan, emek sarf etmeden devletin sağladığı imkânla geçinenlerden; ya da aşırı ölçüde şişirilmiş kadrolarda hayır niyetiyle kendilerine yer verilmiş kişilerden oluşmaktadır.
Mürtezika zümresinin en yaygın olduğu alan, vakıflardır. Vakıfların dinsel görevli kadrosu, görülmemiş ölçüde ve gereksiz olarak şişkindir. Vakıf yaptıranlar, hayır olsun diye çok sayıda dinsel görevliye buralarda yer vermiş; onlara ücret bağlatmıştır. Vakıf yöneticilerinin istismarıyla ayrıca genişleyen bu mürtezika zümresi, köylünün emeğine vakıf aracılığıyla ve hiçbir şey yapmadan sahip çıkan büyük bir kalabalığı meydana getirmiştir.