Sokratın sənətinin əsas cəhəti budur ki, o, insanları öyrətmək istəmirdi. Əksinə, onunla danışanlardan nə isə öyrənmək istəyən bir insan təəssüratı yaradırdı. Ənənəvi məktəb müəllimləri kimi mühazirə oxumaqdansa, müzakirə aparırdı!
Aydın məsələdir ki, Sokratın işi yalnız başqalarını dinləməklə məhdudlaşsaydı, o, məşhur filosof olmazdı. Elə olsaydı, heç onu ölümə də məhkum etməzdilər. O, söhbətə başlamaq üçün ortaya sadəlövh bir sual atırdı. Rəqibi cavab verirdi. Sokrat onun cavabına növbəti sualla qarşılıq verirdi. Rəqiblərini arqumentlərinin zəifliyini etiraf etməyə vadar edən bu növbəti suallar onları küncə dirəyirdi, axırda başa düşürdülər ki, nə doğru, nə yanlışdır.
Sokratın anası mamaça olub. Sokrat özü haqqında deyirmiş ki, onun da sənəti mamaçalıq kimidir. Mamaça özü uşaq doğmur, uşağın doğulmasına kömək edir. Sokrat öz işini insanların dərketməni "doğmasına" kömək etməkdə görürdü. Zira, əsl dərketmə daxildən gəlir. Onu başqası adama pa verə bilməz. Və yalnız daxildən gələn anlama əsl dərketməyə aparıb çıxara bilər.
İcazə ver, bunu bir qədər də aydınlaşdırım. Doğmaq təbii xüsusiyyətdir. Fəlsəfi həqiqətləri qavramaq da təbiidir, bunu hamı edə bilər, sadəcə, öz daxili mühakimələeini işlətməlidirlər. Daxili mühakimədən istifadə etmək öz daxilinə əl uzatmaq, orada mövcud olanlardan yararlanmaq dəməkdir.