• Arıx dıbеn li gundê saran
    Gava ku zеlzеlе bu
    Lê lê anе dusеd sêsеd mеzеl vеdan
    Lo lo, lo lo
    Lê lе, lê lê
     
    Hîvî wеkеt
    Hîva tijî yе
    Dayê tırbê du tanê xudanе law û qîza
    Lê lê dayê yеk nеbû zava
    Sеrе silgavê
    Lo lo, lo lo
    Lê lе, lê lê
    ----------------
    Arıx dеdiklеri Sarun köyündе
    Dеprеm olduğu sеnе
    İki yüz üç yüz mеzar açıldı annе
    Lo lo, lo lo
    Lê lê, lê lê

    Ay doğdu
    Dolunayla
    Körolasın iki oğlun iki kızın
    Lê lê annе biri bilе damat olamadı
    Kapının başındaykеn
    Lo lo, lo lo
    Lê lê, lê lê

    https://youtu.be/K_eURTlQ5ic
  • Yıl 1939, 26 Aralık gününü 27 Aralık’a bağlayan gece hafızalara 39 Erzincan Depremi olarak geçen büyük bir zelzele olur. Halk arasında büyük Erzincan depremi olarak anılmıştır. Kayıtlarda depremin Erzincan’ı tümüyle haritadan sildiği ve pek çok ilin ( Sivas, Tokat, Erzurum, Gümüşhane, Amasya, Yozgat, Samsun, Giresun, Trabzon, Elazığ, Malatya ve Dersim bölgesi ) de depremden etkilendiğinden söz edilir. Deprem, gazetelere “Erzincan Zelzelesi Bütün Tahmin Hudutlarını Aşan Bir Felaket Oldu”, “Feci Bilanço” gibi başlıklarla yansıdı. Yüzey dalgası büyüklüğü 7,9, Richter Ölçeğine göre büyüklüğü 7,2 olan deprem sonucunda (tahmini) 32.962 kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 100.000 kişi de yaralanmıştır. Oluşan deprem neticesinde 116.720 bina da yıkılmış ya da zarar görmüş. Dünyanın büyük depremleri arasında sayılan bu deprem Türkiye’nin en ciddi deprem felaketlerinden birisi olarak tarihe geçmiştir.

    Ve bu büyük depremden bize kalan, kaybedilen canlarımızı bize hatırlatan ağıtlar, türküler, şiirler, kılamlar…

    “Erzincan’ı çevirmiş kara bir duman / şimdiki felaket gardaş eskiden yaman/ canlar dayanmıyor ah aman aman / emir büyük yerden kime ne diyem/ acılar içinde ağlar Erzincan “

    Dönemin aydınlık kalemlerinden Nazım Hikmet de büyük depreme “kara haber “ adlı bir şiir yazmıştır. Diğerlerinden farklı olarak Nazım Hikmet, eski bir Erzincan türküsü olan; Erzincan’da bir kuş var Kanadında gümüş var dizesinden yola çıkarak yaşanan acılara soylu bir çığlık olur. Bunların dışında bir ağıt daha vardır acısıyla, öfkesiyle günümüze kadar söylene gelmiştir pek bilinmese de. Bir Koçgiri ağıdı. Aralık 39 Erzincan Depremi'ne yakılmıştır bu ağıt. Aynı depremde Sivas İmranlı (Maciran)`nın Arıx (Sarun) köyünde yitip giden iki kardeş için eylenmiştir, yerle bir olan evlerin ortasında, kalanların ölenlerden daha az olduğu o kıyamet zamanlarda. Arıx dıben gunde Saran diyerek başladığı söylenir "TURE"nin ağıda. Arıx saran aşiretinin bir köyüdür. Depremin gece sularında ansızın meydana geldiği söylenmektedir. Mevsimlerden kış Koçgirililerin ölen canları için mezar kazmakta zorlandıkları düşünülmekte en azından ağıtta söylenildiği şekliyle bu durum böyle ifade edilmekte. Çünkü hava çok soğuktur mevsimden dolayı. Sadece insanların değil hayvanların da göçük altında kaldığı söylenmekte. Arıx köyünün yapılarını taş ve çamurdan olması can kaybını arttırmıştı. Çünkü aynı fay hattı üzerinde bulunan Koçgiri köyleri(Cerit, Karlaş, Düricin, Cefolar, Gunde Hemo, Mustolar)`nin Arıx kadar kayıp vermediği anlatılmakta.



    Deprem sırasında can kaybının olduğu yere komşu olan bir mahallede cenaze olduğu ve köyün bir kısmının cenaze evinde oldukları, depremden etkilenmedikleri anlatılmaktadır.

    Ağıtın günümüze gelene kadar her mezar başında üstüne eklemeler yapılarak değiştiği ve geliştiği söylenmekte. Hatta akılda tutulmasının zorlaştığı ve sadece belirli bölümlerinin günümüze ulaştığı da söylenmektedir. Yüzlerce mezarın açıldığı, açılan mezarlara birden fazla canın konulduğu, acının, mezar başında ağıt yakan Koçgirili kadınların eseridir Arıx kilamı. Ağıtı Arıx köyüne gidip derleyen ilk kişi, genç yaşta yobazlar şeriat düşkünleri tarafından 93’te Sivas’ta 35 canımızın canlı canlı yakıldığı o kara günde can veren Hasret Gültekin’dir. Ölmeden 3 yıl önce derlemiştir Arıx ağıtını.

    Ağıt şöyledir:

    Arix dibên li gundê saran
    Gava ku zelzele bu
    Lê lê anê dused sêsed mezel vedan
    De lê lê lê
    De lo lo lo

    Hîvî wêket
    Hîva tijî ye
    Lê lê anê dutane xudane law û qîza
    Lê lê dayê yek nebû zava
    Sere silgavê.

    Türkçesi:

    Arix dedikleri Sarun köyünde
    Deprem olduğu sene
    İki yüz üç yüz mezar açıldı anne
    De lê lê lê
    De lo lo lo

    Ay doğdu
    Dolunayla
    Kör olasın iki oğlun iki kızın
    Biri bile damat-gelin olamadı
    Kapının başındayken.

    #ölenlereAllahtanrahmet

    https://youtu.be/QiGliX-bphI
  • https://youtu.be/628Vs0dKNNY
    Erzincan depreminde yaşlı ana; oğullarının, kızlarının mezarı başında söyledi bu Kürtçe ağıdı. Henüz murat almamışlardı dünyadan. Lanet etti keşke evlenseydiler. Ölüm çaresizdi de azıcık mutluluk fazla mıydı yiğitlerine..
    Kıyamadı acısını gömmeye, söyledi dağa taşa, insana. Acısı ortak dil oldu söylendi tüm yüreklerde. Yüzlerce mezar açıldı o gün. Her annenin yüreği büyüdü bir dünya oldu…
    https://dunyalilar.org/...dili-agit-arix.html/