Psikoloji=Nefs İlmi
Günümüzde psikoloji, yanlış şekilde “Ruh bilimi” olarak anılsa da esasen nefs bilimi diye tanımlamak daha isabetli olur. Arapçada zaten “ilmünnefs” ifadesi vardır ki doğrudan psikoloji için kullanılan “nefs ilmi” manasına gelir.
İnsanı bir gemiye benzetecek olursak kalp, dümenin başındaki kaptandır. Geminin güvertesi, motorları ve mürettebatı bedendeki diğer organlardır. Beyin ise kaptan köşküdür. Kaptan köşkünde çeşitli misafirler vardır. Bunlardan biri kaptanlık okulunda okumuş akıldır. Doğruluk, mantık, sabır gibi dersler almıştır. Akıl, aldığı eğitim miktarınca kalbe destek olur. Onu doğru yola sevk etmeye çalışır. Mantıklı kararlar tavsiye eder. Her gemideki akıl aynı seviyede değildir. Aklın seviyesi hayat tecrübelerine ve aldığı eğitime bağlıdır. Kaptan köşkündeki diğer misafir beş yaşındaki şımarık bir çocuk gibi olan nefstir. Nefs sürekli saçma sapan isteklerde bulunur. Buzdağına çarparsak ne olacağını merak ettiği için kaptana bunu tavsiye edebilecek kadar umarsızdır. Sesi çok çıktığı için bazen kaptanın kafasını karıştırabilir. Kalp her an uyanık olup nefsi kontrol altında tutmak zorundadır. Nefs, neredeyse geminin sahibi gibidir. Neticede beden, nefs olmadan hayatta kalamaz. Kaptan onu gemiden atamadığı için ıslah etmekle mükelleftir. Kaptan köşkünde iki tane de telsiz vardır. Bu telsizlerden her an anons yapılır. Anonslardan biri, aklı devre dışı bıraktırıp, nefsin şımarık çocuk gibi olan isteklerini kalbe yaptırmak isteyen bir sestir. Vesvese de denilir. Diğeri ise nefse uymamayı telkin eden meleklerdir. Meleklerin telkinine ilham da denilir. İki telsizden hangisinin pili kuvvetliyse onun sesi o kadar çok çıkar. Bazı insanlar şeytanın sesini kısmıştır. Bazılarıysa meleklerin. Etrafımızdaki diğer gemiler arkadaşlarımızdır. Rotalarımız onlarınkine benzer. Genellikle filo gibi beraber hareket ederiz. Onlar hazinelere giderse beraber kavuşuruz. Fırtınaya gidiyorlarsa da beraber helak oluruz. (Allah korusun) Hayat şartlarımız ise hava koşulları gibidir. Bazen fırtınalı olur bazen
Sigara bağımlısı bir kişiye sigaranın zararları hakkında uzun uzun nasihat ettiğinde, bu kişinin sigarayı senden daha çok tercih etme ihtimali yüksektir. Yani dopamin kaynağı olan sigaradan vazgeçmek yerine, mutluluğunu engelleyen senden vazgeçecektir! Başkalarına nasihat ederken buna dikkat etmeye çalış.
Bu sebeple insanlar kendilerine sürekli nasihat veren kişileri sevmezler. Çoğu nasihat, dopamin kaynaklarına yapılan bir saldırı olarak kabul edilir ve nasihat veren kişiler, mutluluğun önündeki engel olarak görülür…
Anne-babaların çocukları ile yaşadığı çatışmanın kökeni de genellikle budur.
Sayfa 57
Stres durumunda vücudu saran ve beyinde yaptığı değişikliklerle insanı rahatsız eden kimyasalın ismi “Kortizol”
Bedeni “savaş ya da kaç” moduna hazırladığından vücutta çeşitli tepkilere sebep olur. Sindirim ve bağışıklık sistemlerine gidecek olan enerji akışını kaslara yönlendirip insanı geçici olarak güçlendirir. Uzun süreli strese eşlik eden mide kramplarından bağırsak bozulmalarına kadar birçok mesele, kortizolün tesiriyle olur.
Beyne de bir sinyal verir: “Acilen bir şeyler yapmalısın.” Nefsini sıkıntıya sokan bu hissi bastırmak için insanın önünde iki seçenek vardır; Ya kortizol yani stres miktarını düşürecek bir şeyler yapmalı ya da bu hissi bastıracak kadar çok mutluluk hormonu salgılatmalı. İşte nefsimizin bir çok talebinin kaynağı burasıdır.
Nefsin tek istediği kendini iyi hissetmektir ve buna ulaşmak için senden ahmakça şeyler talep etmekten çekinmez.
Sayfa 38
Nefs doğuştan gelen arzularından hiç vazgeçmez. Yusuf suresi 53. Ayeti kerimesinde mealen Yusuf Aleyhisselamın ağzından buyurulduğu gibi “Ben nefsimi temize çıkarmıyorum. Çünkü nefs, Rabbimin acıyıp koruması dışında, daima kötülüğü emreder…” Artık bizlere ne demek düşer? Nefs kendi işini yapacak biz de kendi işimizi!