Montaigne'nin Denemeler kitabını birkaç yıl önce İzmir'de bir sahaftan almıştım. Kitaplığımda unutup gitmişken gözüme çarpmasıyla okumaya başladım. Bu kadar güzel, akıcı bir kitap olduğunu bilseydim ilk aldığımda okurdum. En çok altını çizip, buraya alıntı eklediğim kitaplardan oldu.
"Bakmasını bilen bu anılarımda her şeyi söylediğimi, gösterdiğimi görür' diyor “Değişen dil ve insan” isimli yazısında. Evet, kitap gerçekten söylediklerini doğruluyor. Kitapta aradığınız, aklınıza gelen, gelmeyen ne kadar çok konu varsa hepsini görebilirsiniz. Felsefe, tarih, aşk, sevgi, kin, savaş, din, doğa, inanç, dost, yalnızlık, tabiat, insan, ruh, mutluluk, vicdan, akıl, özgürlük, eşitlik, evren… Bu liste böyle uzayıp gider. Bu kitap aslında Montaigne’yi anlatıyor da diyebiliriz. Ayrıca kitapta yazarların sözlerini xx'in dediği gibi diye başlayarak çokça kullanır. Her konuyu bir ya da birkaç düşünürün sözüyle örneklendirmiş.
Kitabımız dört tane önsöz ile başlıyor. Her önsözde Montaigne'nin ne anlatmak istediğini biraz daha anlıyoruz. Kronolojik sırayla hayatını da okuduktan sonra "Okuyucuya" diye bizlere seslendiği kısa önsözü okuduktan sonra Pascal, Voltaire ve daha adını duymadığım diğer yazarların onun hakkındaki düşüncelerini öğreniyoruz. "Kendisi" başlıklı deneme ile birlikte fiziksel olarak görünüşünü zihnimizde canlandırarak onun dünyasına girmiş oluyoruz.
Kitapta birçok isim geçiyor. Hepsini olmasa da bazılarını araştırdım. Onlarda bana başka bilgiler kattı. Mesela Epaminondos adını araştırırken "Çarpık Düzen" adı verilen savaş stilini geliştirdiğini öğrendim. Sonra Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı'nda, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz savaşlarındaki taktiğin çarpık düzenin gelişmiş örnekleri olduğu bilgisine eriştim. Bu son kısım ne kadar doğru emin değilim. Başka