Bilim insanları
boğazda yeni
bir organ
keşfetti
B
ilim insanları, boğazın üst kısmının
derinliklerinde bir çift tükürük bezinden
oluşan yeni bir organ keşfetti. Burnun
arkasında yer alan ve nazofarenks bölgesi
denilen bu bölgede mikroskobik tükürük
bezleri dışında bir şey bulunmadığı
sanılıyordu, ancak yeni keşfedilen büyük
bezlerin uzunluğu ortalama 3,9 cm. Torus
tubarius kıkırdağının üzerindeki
konumlarından dolayı bu yeni bezlere tubarial
tükürük bezleri adı verildi. Bezler muhtemelen
burun ve ağzın arkasındaki üst boğazı
kayganlaştırıp nemlendirmekten sorumlu.
Keşif tesadüfen gerçekleşti. Hollanda Kanser
Enstitüsü’ndeki araştırmacılar PSMA PET-CT
tekniğiyle prostat kanseri araştırmaları
yapıyordu. PSMA PET-CT, bilgisayarlı tomografi
ile pozitron emisyon tomografisini (PET)
birleştiren bir tıbbi görüntüleme tekniği. PSMA
PET-CT görüntülemede doktorlar hastaya
radyoaktif bir “izleyici” madde enjekte ediyor.
Bu izleyici, prostat kanseri hücrelerinde
bulunan PSMA proteinine güçlü bir şekilde
bağlanıyor. Klinik araştırmalar, metastatik
prostat kanserini tespit etmede PSMA PET-CT
görüntülemenin geleneksel görüntülemeden
daha başarılı olduğunu gösteriyor.
Ancak PSMA PET-CT görüntüleme, bol PSMA
içeren tükürük bezi dokusunu tespit etmede de
oldukça başarılı. Şimdiye kadar insanlarda üç
büyük tükürük bezi çifti bulunduğu
sanılıyordu: dil altında, çene altında ve çenenin
arka tarafında (yanağın arkasında). Bunların
dışında boğazın ve ağzın mukoza dokusuna
yayılan 1.000’e yakın mikroskobik tükürük bezi
de var ama başka “büyük” tükürük bezi olduğu
sanılmıyordu. Hollanda Kanser Enstitüsü
radyasyon onkoloğu Wouter Vogel, “Bu yeni
bezleri bulduğumuzda yaşadığımız şaşkınlığı
hayal edemezsiniz.” diyor.
Vogel ve meslektaşları keşfi doğrulamak için
100 hastayı inceledi ve hepsinin yeni keşfedilen
bezlere sahip
olduğunu
gördü. Ayrıca,
iki
kadavranın
nazofarenks
bölgesini açarak
incelediler ve
yeni keşfettikleri
bölgenin müköz
bez dokusu ve
nazofarenkse
akan
kanallardan
oluştuğunu
buldular.
Bu keşif, kanser
tedavisi için önemli
olabilir. Vogel,
kanseri tedavi etmek
için baş ve boyna
radyasyon uygulayan
doktorların tükürük
bezlerini ışınlamaktan
kaçındığını söylüyor.
Çünkü bu bezlerin hasar
görmesi yaşam kalitesini
etkileyebiliyor ve hastalar
yemek yemede, yutkunmada veya
konuşmada güçlük çekebiliyor.
Ancak bugüne dek tubarial tükürük bezleri
bilinmediği için hiç kimse o bölgeye radyasyon
uygulamaktan kaçınmıyordu. Araştırmacılar,
Groningen Üniversitesi Tıp Merkezi’nde tedavi edilen
700’den fazla kanser hastasının kayıtlarını
incelediler. Yeni keşfedilen bezlerin bulunduğu
bölgeye daha fazla radyasyon alan hastalarda daha
fazla yan etki görüldüğü ortaya çıktı. Bu yeni keşif,
kanser hastaları için daha az yan etkinin müjdecisi
olabilir. Vogel, “Sıradaki adımımız, bu yeni bezleri en
iyi şekilde nasıl ve hangi hastalarda
koruyabileceğimizi bulmak.” diyor.
10
Durmaksızın 12.000 kilometre
uçan kuş rekor kırdı
K
uşlar arasında dünyanın en uzun
kesintisiz uçuş rekoru kırıldı. 11 gün
içinde Alaska’dan Yeni Zelanda’ya hiç
duraklamadan uçan bir kıyı çamur çulluğu
(Limosa lapponica), toplam 12.000 kilometre
yol kat etti. Bu uçuş, bilim insanlarının
bildiği en uzun kesintisiz kuş uçuşu olarak
kayıtlara geçti.
14
Fizikçiler mümkün olan en
yüksek ses hızını ölçtü
B
ilim insanları sesin yol alabileceği
en yüksek hızı keşfettiler: saniyede
yaklaşık 36 kilometre. Ses dalgaları
katı, sıvı ve gazlardan geçerken farklı
hızlarda hareket ediyor. Hatta maddenin
bu halleri içindeki hızları da değişebiliyor.
Örneğin, sıcak sıvılarda soğuk sıvılardan
daha hızlı hareket ediyorlar. Queen Mary
University of London’dan fizikçi Kostya
Trachenko ve meslektaşları, sesin hızının
üst sınırını bulmak istedi.
14
İnsan beyni, vücut büyüklüğüne oranlarsak tüm omurgalıların en büyüğüdür.
21
ZİHNİNİZİ
KESKİNLEŞTİRECEK
10 İPUCU
1 “AKILLICA” BESLENİN
2 HAYAL KURUN
3 İNANIRSANIZ
BAŞARIRSINIZ
4 SOSYALLEŞİN
5 FARKINDALIĞI
ARTIRIN
6 SPOR YAPIN
7 VİDEO OYUNU
OYNAYIN
8 ROMAN OKUYUN
9 ENSTRÜMAN
ÇALMAYI
ÖĞRENİN
10 YEŞİL
ÇAY İÇİN
Vücudumuzda üretilen şeker enerjisinin yarısını beynimiz kullanıyor.
25
“Einstein bize
uzayın ve zamanın
sabit olduğu
önyargısından
kurtulmayı
öğretti.”
32
Sıradaki mesele, aşıların
tüm dünyaya nasıl
dağıtılacağını bulmak.
35
İngiltere’de geçtiğimiz yıllarda işten izin alınan günlerin %45’i stres kaynaklıydı.
37
Stresin herkesçe kabul gören tıbbi bir tanımı
yok, ancak biyoloji söz konusu olduğunda
vücudun normal dengesine yönelik her türlü
tehdit stres olarak tanımlanabilir.
36
Stress in America anketine göre pandemi, stresin en önemli nedenleri olan iş ve paranın önüne geçti.
41
Türkiye’de kaydedilen en büyük deprem 1939’da Erzincan’da yaşandı ve büyüklüğü 7,9’du.
57
Bradford Parkinson, her gün
kullandığımız navigasyon
sisteminin ardındaki
mühendis.
64
Uzaya çıkan ilk insan olan Yuri Gagarin, uzay aracı yerden kalkarken “Hadi gidelim!” diye bağırdı.
67
Ortalama bir insan spor
yaparken saatte
yaklaşık bir litre
terler.
89
Sebzeler neden
genellikle yeşildir?
Sebzeler tohumlarını yaymak için tozlayıcı hayvanlara
ihtiyaç duymaz. Bu yüzden renkli meyveler üretmezler.
Ya çiçeklerin ürettiği polenlerle ya da eşeysiz çoğalırlar,
yani kendilerini klonlarlar. Tüm yeşil yapraklı bitkiler gibi
sebzelerin çoğu da klorofil pigmenti nedeniyle yeşildir.
Klorofil, fotosentez yoluyla güneş ışığını bitki için besin
haline getirir.
89
Dünya genelinde
yetiştirilen 1.097 sebze
türü var.
90
Yeni Amsterdam şehrinin adı
neden New York oldu?
Amerika’daki Hollanda sömürgesi Yeni
Amsterdam’ı 1664’te bir İngiliz deniz filosu
ele geçirdi. İşgali organize eden York
Dükü’ne (Daha sonra İngiltere kralı
olacaktı.) ithafen şehrin adı New York olarak
değiştirildi.
92
Kraliçe arının normal arılardan ne farkı var?
Arılar nasıl kraliçe olabiliyor?
Kovandaki balarıları kraliçe arıyı henüz larva
aşamasındayken seçiyor ve tüm hayatı
boyunca onu sadece “arısütü” ile besliyorlar.
Arısütü çok tatlı ve besleyicidir. Kraliçe arının
bu özel beslenme tarzı sayesinde olgunlaşıp
doğurgan hale geldiği düşünülüyor.
Kovandaki diğer tüm arılar farklı bir beslenme
tarzıyla besleniyor ve cinsel olgunluğa
ulaşamıyor. Ayrıca kraliçe, dişi işçi arıların
üremesini baskılayan bir feromon salgılıyor.
96