Dünya edebiyatında psikolojik realizmin önde gelen temsilcisi olan Dostoyevski, 1867’de yayımladığı Kumarbaz’ da insanı, insan tabiatını ve insan gerçeğini başarılı bir şekilde anlatmıştır. Eser aynı zamanda, yazarın hayatında önemli bir yer tutan kumar tutkusuna da ışık tutmaktadır. Dostoyevski Kumarbaz’da saplantılı bir aşkla kumar tutkusunu bir arada anlatırken insanı, insan tabiatını ve insan ruhunun derinliklerini etkileyici bir üslupla gözler önüne sermiştir. Kumarbaz, biyografik veya otobiyografik bir roman olmamakla birlikte yazarın hayatında önemli bir yer tutan kumar tutkusuna ışık tutmaktadır. Kimilerine göre Dostoyevski bu eserde Aleksi İvanoviç karakterine kendi hayatından pek çok şey katmıştır. Kumarbaz, yazarın ikinci Avrupa seyahatinin, kumar macerasının ve Polin Suslova aşkının anlatıldığı gerçek hayattan alınmış bir romandır karakterlerin, kültürünü, ekonomik durumunu, iç dünyasını yansıtmada bir araç olarak kullanılmaktadır.
Hikâyede zaman belirsizdir, fakat zamanı tahmin etmemize yardımcı olacak bir gösterge mevcuttur. Hikâyede geçen: ‘’1812’de bir Fransız avcı subayının, salt tüfeğini temizlemek için vurduğu bir adamı iki yıl önce gördüğümü anlattığımda, Fransızlar bunu sineye çekmek zorunda kaldılar. Adam, o zamanlar 12 yaşında bir çocukmuş ve ailesi o sırada Moskova’dan ayrılmaya fırsat bulamamış.’’ Cümlesinden yola çıkarak ve Dostoyevski’nin Kumarbaz romanını 1866 yılında yazdığını hesaba katarsak, romanın 1850’li yıllarda geçmekte olduğu çıkarımında bulunabiliriz.
Kumarbaz’da hikâye mekânsal olarak Rulettenburg, Paris, Moskova, Hamburg, Spa, St. Petersburg, İngiliz Oteli ve Rulettenburg’daki kumarhanede geçmektedir. Dostoyevski’nin romanlarında mekân unsuru önemlidir ve tasvir tarzı anlatımın daha yoğun bir biçimde Kullanılmaktadır. Dostoyevski’nin anlatımında bir hikâyede geçen karakterlerin ruh halleri ve dış görünüşünün yanı sıra, İçinde bulundukları mekânlar da bütün ayrıntılarıyla tasvir edilmektedir. Mekânlar ile karakterler genelde birbirini tamamlayıcı ögelerdir ve çoğu zaman mekânların karakterlerin üzerinde güçlü bir etkisi vardır. Tasvirler mekândaki karakterlerin, kültürünü, ekonomik durumunu, iç dünyasını yansıtmada bir araç olarak kullanılmaktadır. Dostoyevski, Kumarbaz’da da mekân ve insan tasvirlerine yoğun bir biçimde başvurmuştur. Mekânların ve kişilerin, okurun zihninde canlanmasını sağlamak amacıyla en ince ayrıntısına varıncaya kadar tasvirleri yapılmıştır.
Kumarbaz’da geçen olaylar gerçek mekânlarda geçmekte ve anlatımda da gerçek mekân isimleri kullanılmaktadır. Ayrıca mekânlar hakkında yapılan yoğun ve gerçekçi tasvirler vasıtasıyla da, olayın geçtiği yerlerin okuyucunun zihninde canlanması sağlanmaktadır. Kumarbaz’da yapılan yoğun tasvirlerle anlatıma estetik bir değer kazandırıldığı söylenebilir. Dostoyevki’nin pek çok eserinde sıklıkla rastlanılan bir durum olan anlatımda derin tasvir ve çözümleme kullanımı, Kumarbaz’da da karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca anlatımda uzun ve karmaşık cümlelere yer verildiği de görülmektedir. Anlatımda tasvir, çözümleme ve uzun cümle kullanılmasına rağmen eser oldukça akıcı bir üslupla yazılmıştır. Kumarbaz’da kullanılan yoğun tasvirlerin, çözümlemelerin ve akıcı anlatımının etkisiyle, hikâyede geçen kahramanları ve olayları içselleştirmelerinin sağlandığı söylenebilir. Dostoyevski’nin romanlarında karakterler genellikle yalın bir özellik göstermezler. Örneğin bir kahraman sadece iyi veya sadece kötü özellik göstermez. Aynı kahraman hem iyi hem de kötü olarak kabul gören düşüncelere ve davranışlara sahip olabilmektedir. Yani Dostoyevski’nin kahramanları hem melek hem de şeytan olabilmektedirler. Kumarbaz’da da benzer bir durumun var olduğu söylenebilir. Aleksey, kumar tutkusunu Polina’ya olan aşkına tercih edebilecek kadar çaresiz ve düşkün bir durumdayken bile büyük erdemlerden söz edebilecek kadar düzgün bir insan olabilmektedir. Bir başka durumda ise kumarda kazandığı tüm parayı karşılıksız olarak Polina’ya verme erdemini gösterebilmektedir. Yine aynı Aleksey kumarda kazandığı tüm parayı Paris’te bir hiç uğruna Matmazel Blanche ile çarçur edebilecek kadar duygusuz olabilmektedir.
Dostoyevski’nin eserlerinde çok sayıda kahramana yer verdiği görülmektedir. Kumarbaz’da da pek çok kahraman anlatımda kendine yer bulmuştur. Ancak bu kahramanların çoğu önemsiz rol üstlenen karakterlerdir ve çoğunlukla anlatıma renk ve mizah katmak için kullanılmıştır. Hikâyede folyo karakterler kahramanın ruhsal portresini tamamlamak için, Aleksey İvanoviç’in etrafında şekillendirilmiştir. Kumarbaz her ne kadar gerek sanatsal açıdan gerekse hacim bakımından yazarın başyapıtları arasında gösterilmese de, yazarının kendi hayatından ve tutkularından izler taşıması eseri ilginç kılmaktadır. Dostoyevski’nin, bu romanı göreceli olarak çok kısa bir sürede yazdığı hesaba katıldığında, ne kadar başarılı bir eser ortaya koyduğu görülmektedir. Psikolojik realizmin pek çok özelliğini taşıyan bu roman, yazıldığı dönemden günümüze kadar değerini korumuştur. İnsanın doğası, tutkuları baki kaldıkça, bu romanın toplumlar üzerindeki kabulü de baki kalacaktır.
·
79 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.