VicdanEdebiyat
Şayet kitabı tek kelime ile özetleyecek olursam, bu, ''vicdan'' olurdu.
Vicdan nedir? ''Kişiyi kendi davranışlarıyla ilgili olarak bir yargıda bulunmaya yönelten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerinde dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan, kişiye doğruyu ve iyiyi yapma yükümünü de yükleyen içsel güçtür.'' Nedir? Monseigneur Bienvenu (Mösyö Myriel)'dur. Jean Valjean'dır. Javert'tir. Eponine'dir. Gavroche'dur. Fantine'dir. M. Gillenormand'dır.
Sefillik. Sefalet. Yoksulluk. Açlık. Savaş.
Karın doyurmak için çalınan ekmek. 19 yıl hapis cezası. O zamanın Fransa'sını anlatıyor gibi görünse de azıcık düşündüğümüzde günümüzden bir farkı olmadığını anlayabiliriz. Sefiller sadece yoksul insanlar mıdır? Sevgisiz insanlar mıdır? Savaştan çıkanlar mıdır? Hayır, o sensin, o benim. Gerçek sefil biziz. "Mutlu olmak korkunç bir şey! İnsan halinden nasıl da memnundur! Bunun kendisi için yeterli olduğuna nasıl da inanır! Yaşamın yanlış hedefi olan mutluluğa yönelirken, gerçek hedef olan sorumluluk nasıl da unutulur." (Sefiller II. Cilt, sf. 799)
Vicdan dedik ya. Vicdan, en soğuk kalpleri bile düşündürebilir, canını yakabilir, acıtabilir. Acı demişken neydi sahi ''acı''? Acı bana göre Fantine'dır. Gayrimeşru bir çocuk. Açlık. Çocuğa bakabilmek için dişlerini bile satacak duruma gelmek. Fahişe olmak. Ölmek. Sefalet insana bunu getirir. Acıyı, mutsuzluğu, ölümü. Acı bana göre Jean Valjean'dır. Genç yaşlarındayken ailesi için bir parça ekmek çalar. Kaçma girişimleri sonucunda 19 yıl hapis yatar. 19 yıl. Artık genç biri değildir. Bir psikopos evine alır. Yedirir, içirir. Ama insanın içine işleyen şey değişmez ya hani. Jean Valjean da bir gümüş şamdanlık çalar. (Ah o gümüş şamdanlık!) Fakat Mösyö Myriel aynasızlara:) çalmadığını söyler. (Burada bir iki kelimeyle basitçe anlatılıp geçiliniyor ancak, Victor Hugo'nun kaleminden öyle bir okuyoruz ki o satırları gerçek pişmanlığı, vicdanı, iliklerimize kadar hissediyoruz.) İpin koptuğu yer de tam burasıdır işte. Jean Valjean pişman olur, dürüst bir hayat sürmeye karar verir farklı bir kimlikte -aklını kullanarak- zengin olur derken, Cosette'i evlatlık edinir ve, yine, acı bana göre nedir? M. Gillenormand'dır. Gavroche'dur. Gavroche, sokak çocuğu, haylaz. Ancak o da vicdana sahip. Barikat'ta yaşananları hatırlıyoruz, sevgili Gavroche.
Şuan, durup düşünüyorum, nereden ele alsam bilemiyorum. O kadar çok duygu işlenmiş ki kitapta, nefret, utanç, iffet, fedakarlık, kıskançlık. Kıskançlık denilince duralım Eponine ve Azelma. Eponine'nin hazin sonunu hatırlıyoruz. Neydi sebebi, kıskançlık mı? Vicdan mı? Aşk mı? Her bir ismin üzerine tek tek düşünebiliyoruz. 1700 sayfalık bu romanda, bütün duyguları tadabiliyoruz, en çok acıyı, en çok vicdanı, en çok nefreti, en çok kıskançlığı. Duygu şöleni. Waterloo Savaşı. Devrim.
Thenardier, Javert. Biliyorum, kitabı okurken gırtlaklarını sıkmak istedik. Ama eninde sonunda, onlara da acımadık mı? ''Vicdan''ımız sızlamadı mı?
Sefalet. ''Ölmek bir şey değil, yaşamamak korkunç.'' diyor Jean Valjean. Ne kastediyor ki burada? Yaşamamak? Nasıl yaşamamak peki? İnsanı bunun gibi bir çok kavram üstünde sorgulamaya itiyor.
Sadece bir sefalet romanı değil, merhametin, hüznün, savaşın romanı.
Uzun lafın kısası, okuması her ne kadar zor -gerçekten okuması benim açımdan zordu ki, 1 senelik bir ara vermek durumunda kaldım- olsa da, yeri gelince o yoğun tasvirlerden bıkılsa da, sonunda iyi ki diyorsunuz. İyi ki okumuşum. Değdi. Ölmeden önce okunması gereken kitaplardan. Gerçek bir kitap. Sonuyla da hüzünlü bir mutluluk bırakıyor insanda. Hoşça kal, 24601.
''Sadece bedenleri, şekilleri, görüntüleri sevenlere ne yazık! Ölüm her şeyi yok edecek. Ruhları sevmeyi deneyin, onlara yeniden kavuşursunuz.'' (I. Cilt, sf. 241)
·
151 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.