Kağnı kitabı için tıkladım ama Değirmen için de birkaç söz söylemek istiyorum.
Değirmen, Sabahattin Ali'nin ilk hikayelerinin toplandığı kitap. 20'li yaşların başında. Bir de kendine ait küçük bir önsüz iliştirmiş: "Acemice yazdım ama yazarlığımın gelişimini görün." manasında.
Değirmen ile Kağnı arasında uzun yıllar geçmemiş olduğu halde Sabahattin Ali'nin kaleminde gözle görülür bir sivrilme hissediliyor. Cümlelerinin, anlatım biçiminin, kurgusunun daha bir ustalaştığı fark ediliyor.
Sabahattin Ali'nin ilk hikayeleri, okuduğu, hayal ettiği, biriktirdiği bir havuzdan süzülmüş kurgulardır. Fakat Kağnı'da adeta "toplumcu gerçekçi" kimliğini kazanmıştır. Çünkü Kağnı'daki hikayelerin tamamında Sabahattin Ali'nin gözlemlerini kurguladığını fark ediyoruz. Hatta "Bir Şaka" başlıklı bölümde direkt kendi yaşadığı bir olayı anlatmaktadır.
Diğer başlıklarda da her ne kadar farklı isimlerle karakterler sunulsa da yazarın ya bizzat başından geçenleri yahut şahit olduğu manzaraları kurguladığını hissediyoruz. Yalnız, Sabahattin Ali Kağnı'da o kadar ustalaşmış ki baş karakter olarak düşmanlarından birini seçmiş ve ustaca, realist bir şekilde konuşturmayı başarmıştır. Örneğin, Fikir Arkadaşı başlıklı bölümde hapse düşen bir gencin hapiste tutulması için avukata rüşvet vermeye çalışan adamı konuştururken:
"Kaç kere dedim: Oğlum, devir o devir değil, dünyayı sen mi ıslah edeceksin?"
"Okur, okur, kitaplarda yazılan şeyleri hakikat zannederek kafasına yerleştirirdi. Hayata bakmalı, hayata ... Kitaplarda bir şey yok." s. 68 şeklinde konuşturması.
Düşman başlıklı bölümde polisten kaçıp uzun zamandır görmediği bir arkadaşının evine sığınırken siyasi görüşü farklı olan arkadaşını iğneleyici konuştuktan sonra arkadaşının iç dünyasını betimleyişi takdire şayan:
"Polis iz üzerindeymiş, ya benim evimde bulunursa?.." s. 80
"Dakikalar geçtikçe büsbütün yerinde duramaz oldu. Demin onu kendisini nasıl kardeşçe nasıl içten ve nasıl inanarak öptüğü aklına geldi. Yanakları tutuştu. Nihayet daha fazla dayanamadı, aşağı inerek onu kaldırmaya, 'Kaç geliyorlar!' demeye karar verdi." s.81
Sabahattin Ali'nin ızdıraplı yıllarından kesitler okumak isteyenlere Kağnı'yı tavsiye ederim.