SATRANÇ
XX.yüzyılın ilk çeyreğinde l.Dünya Savaşını görmüş bir insanın içine düştüğü umutsuzluğu ve savaşın korkunç yüzünü gören Stefan Zweig, aynı yüzyılın ikinci çeyreğindeki yeni bir Dünya Savaşı karşısında da iyice karamsarlaşır. Avrupa’nın içine düştüğü bu durumdan oldukça üzüntülür ve buna Hitler’in dünya düzenini kalıcı sanmasının verdiği melankoli sınırlarına dayanan bir karamsarlığın yanı sıra, kendi dünyasının asla bir daha varolamayacağı düşüncesine daha fazla dayanamayarak, 1942’de dünyayı savaşanlara bırakıp hayatına son verir... Böylece Avusturyalı yazar ll.Dünya Savaşı’nın tam ortasında, savaşın ruhunda bıraktığı acıya daha fazla dayanamayarak intihar eder.
Kitapta üç ana kahraman var: Mikro Czentovic, McConnor ve Dr.B.
Olay, New York’tan kalkıp Buenos Aires’e giden bir yolcu gemisinin hareket etmesiyle başlar. Ünlü dünya şampiyonu Mikro Czentovic de bu gemidedir. Anlatıcı, Czentovic’le tanışmak ister, ama bir türlü tanışamaz. Bunun üzerine, bir yol arar ve sonunda aradığı yolu bulur. Gemide bir satranç partisi düzenleyecektir. Düzenlenir de. Bu partinin en önemli kişisi, satranca ilgi gösteren McConnor adlı hırslı, yenilgiyi asla hazmedemeyen bir milyonerdir. Dünya satranç şampiyonu Mirko Czentovic’in gemide olduğunu öğrenince, ücreti karşılığında, Czentovic’e bir parti satranç oynamayı teklif eder. Czentovic de kabul eder. İlk maçını kaybeden McConnor, bir kez daha oynamayı teklif eder. Dünya şampiyonu bunu da kabul eder. İkinci oyun da McConnor için oldukça kötüdür. Tam bu sırada, oyununu izleyen Avusturyalı bir göçmen olan Dr. B., oyun sırasında kendini tutamayıp oyuna karışır ve oyun beraberlikle sonuçlanır. (Buradaki oyun hayal ürünü bir oyun değildir; Alexander Alekhine ile Efim Bogolyubow arasında oynanan oyunun hemen hemen aynısıdır. Bad Pistyan, 1922) Bunun üzerine Dr. B.’ye Dünya şampiyonu Mikro Czentovic’le karşılaşması önerilir.
Yirmi yıldır eline satranç taşı almamış olsa da, Dr. B., gemide satranç şampiyonuyla oynadığı oyunu inanılmaz bir biçimde kazanır. Czentovic oyunun rövanşını teklif edince, kendini olayın heyecanına kaptırarak, maçın rövanşını oynamayı hemen kabul eder. Ancak, bu onun için son derece tehlikelidir. Çünkü ikinci maç, ilk maçtan daha gerilimli geçeceği için, bu onun için oldukça riskli demekti. Gerçekten de öyle olmuştur ve bu baskıya daha fazla dayanamamış, sonuçta da bu ikinci maçı bitirememiş, maçın on dokuzuncu hamlesinde kriz patlak vermiştir; Birden “Şah mat! Şah mat!” diye bağırmaya başlamış. Oysa beyninde başka bir oyun görmüş; başka hamle yapmış ve sonunda da, oyunu terk etmek zorunda kalmıştır.
Dr.B., Hitler’in Viyana’yı işgali sırasında elinde bulunan gizli evraklar nedeniyle tutuklanır. Gestapo tarafından bir otel odasına kapatılan ve uzunca bir süreyi bu odada, tek başına ve oyalanacak hiçbir şeyi olmadan geçiren, yalnızca sorgulama için odadan çıkarılan Dr. B., bir gün bir sorgulama sonrasında subayların birinin parkasının cebindeki satranç kitabını çalmayı başarmıştır. Eline geçirdiği bu satranç kitabı sayesinde bu oyunun inceliklerini öğrenmiştir. Satranç tahtası ve taşları olmamasına rağmen, çarşaftan satranç altlığı, ekmek parçasından taşlar yapmış, odanın tozundan taşlara siyah renk vermiştir. Önce yaptığı bu satranç taşlarıyla, sonra da tümüyle zihninden oynayarak kuramsal bir satranç ustası olup çıkar. Satranç, hücrede sıkıntıdan çıldırmak üzere olan Dr.B’nin hayatını kurtarmıştır, ancak zamanla ölü nokta dediği kitaptaki bütün oyunları ezbere öğrendikten sonra, kitabı çalmadan önce hücredeki sıkıntıdan yıprandığı konumuna tekrar düşer. Bunun üzerine kafasında yeni partiler icat eder ve şizofrenik tarzda partileri sinir krizi geçirene dek kendi kendine karşı oynaya başlar. Giderek, bu onda bir tutku haline gelmiştir. Artık zihninden oynama başlamıştır. Aşırı derecede kendini kaptırdığı bu tutkusu yüzünden, sinir krizine, beyin ateşine yakalanır. Tedavi olur, arkasından da serbest bırakılır.
·
96 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.