Dostoyevski'nin artık Gogol etkisinden kurtulup, kendi iç dünyasının yansımalarını açıkça ortaya koyduğu, psikanaliz yöntemlerle dışavurumu hakkında ipuçları verdiği, hatta doruğa çıkardığı başyapıtlarından Yeraltından Notlar...Büyük eserlerine çakılmış bir kıvılcım,bir göz kırpma...
İnsanın kendini araması,tanımlayabilmesi hususunda Dosteyevski'nin derin üslubu, hem "yeraltı" olarak tanımlanan iç dünyada kaybettiriyor insanı, hem de bazı farketmediklerini ortaya çıkarıyor ki bu özelliğiyle elinizde bir yol haritası tutar gibi hissediyorsunuz. Bu da varoluşçuluğa atılmış bir adım gibi...
Kitabın karanlık atmosferi, yeni dünyada gerçekçiliğe vurgu yapması bakımından oldukça sert ve soyutsal kavramları bu sayede olabildiğince somut yapıyor. Okurken "evet bu yüzden böyle davranıyorum/düşünüyorum" diyorsunuz. Zira kitap, bir hikayeden ziyade 'ayna" görevi görerek, insanın bilinç altını tepetaklak yaparak üste çıkarıp, hem bir çözüm bulmaya hem de nedenleriyle aslında çözümsüzlüğün de her insanda farklı bir çözüm yolu olabileceğini, bireyin salt toplumun parçası olarak görülemeyeceğini, aksine bireysel anlayışın toplumda bir yeri olduğunu anlatıyor.
Kitaptaki ilk bölüm cidden bir labirent gibi,tek başına bir felsefe kitabı hüviyetinde. Dostoyevski aslında ilk bölümde, ikinci bölümdeki hikaye için bir zemin hazırlayıp, bir sözlük gibi düşüncelerin açıklamasını yapıyor. İlk bölümdeki labirent, ikinci bölümde somut olarak oturuyor ve kitabı bitirdiğinizde, hayatın akışında, toplum içinde davranışların nedenlerini daha iyi anlayabiliyorsunuz.
Böyle bir eseri yazdığı için Dostoyevski'ye şükran duymak gerek !
Yeraltından NotlarFyodor Dostoyevski