Saatleri Ayarlama Enstitüsü, romanın ana kahramanı Hayri İrdal ve çevresinde gelişen olaylarla şekillenen bir kitaptır.Hayri İrdal yoksul bir ailede büyümüş,bir çok talihsizlikle karşılaşmış bir insandır.Küçük yaşlardayken sünneti sebebiyle dayısının hediye ettiği bir saatle,saatlere ilgisi başlamıştır.Bu saati anlatırken daha önce hiç saat görmediğimi düşünmeyin diyerek,evlerinde var olan üç saat hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir.Özellikle annesinin “Mübarek” adını verdiği ve dedesinden yadigâr kalan saati uzun uzun betimleyerek bu saate adeta bir insan vasfı yüklemiştir.
Küçüklüğü babası ve babasının arkadaşları çevresinde geçen Hayri İrdal;Seyit Lütfullah,Aristidi Efendi,Abdüsselâm Bey ve Nuri Efendi gibi yetişkinlerin tesirinde kalmıştır.Saatçi Nuri Efendi’den saate dair bir çok bilgi öğrenmiş ve bu işi sevmiştir.Nuri Efendi’nin bir filozof gibi saatlere yaklaştığını belirtmiş bunu sadece iş olarak görmediğini söylemiştir.Babası yoksullukları sebebiyle sıkıntı yaşayan bir insandır.Askerdeyken babasını kaybeden Hayri İrdal, askerden döndüğü vakit bir süre üvey annesiyle kalmıştır.Daha sonra Abdüsselam Efendi’nin konağında çalışan Emine ile evlenince o da konağa yerleşmiştir.Uzun zaman Abdüsselam Efendi’nin gölgesinde yaşamışlardır.Abdüsselam Efendi vefat edince miras davaları yüzünden bazı sıkıntılar yaşamışlardır.
Çalıştığı dairede bir gün Şerbetçibaşı Elması ile ilgili arkadaşına şaka yapmış,arkadaşı bu durumu ciddiye alınca Hayri İrdal’ın başı belaya girmiştir.Adli Tıp’ta süreçte tanıştığı ve kendisini psikanaliz çalışmaları için bir denek olarak gören Doktor Ramiz hayatının dönüm noktalarından olmuştur.Eşi Emine’yi kaybeden Hayri İrdal ,Pakize adında daha önceden de seviyordum dediği bir kadınla evlenmiştir.Emine’den olan çocukları Zehra,Ahmet ve Pakize ile yaşamlarına devam etmişlerdir.Pakize’nin anne ve babası vefat edince kız kardeşleri de onlara yerleşmek zorunda kalmışlardır.Maddi sıkıntılar içinde yüzen Hayri İrdal bu süreçte Doktor Ramiz ile kahvelere takılmış,İspiritizma Cemiyeti’nde kafa dağıtmaya çalışmıştır.Burada tanıştığı Cemal Bey tarafından işe alınmış,Cemal Bey’in eşi Selma Hanım’a aşık olmuştur.Daha sonra Cemal Bey tarafından işten çıkarılmıştır.İyice bunaldığı bir dönemde Doktor Ramiz onu arkadaşı Halit Ayarcı ile tanıştırmıştır.Hayri İrdal velinimetim dediği Halit Ayarcıyla tanıştıktan sonra hayatı olumlu bir şekilde değişmiştir.Zaten romanın başında hayatını Hayri İrdal’dan önce ve sonra diye iki sınıfa ayırmıştır.Halit Ayarcı’nın pahalı ve aile yadigarı saatini tamir etmeye çalışmasıyla aralarındaki muhabbet başlamış ve bu süreç onları “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” nü açmaya kadar götürmüştür.İlk başlarda küçük bir büro olan bu enstitü Hayri İrdal’a saçma ve gereksiz gelmiştir.Buna bir anlam verememiş ama Halit Ayarcı sabırla ve istekle Hayri İrdal’ı bu enstitünün gerekliliği konusunda ikna etmiştir.Çoğu çalışanını kendi çevrelerinden seçtikleri enstitü zamanla ülkenin gündemine oturmuştur.Başarılı çalışmalar yapan enstitü, Halit Ayarcı tarafından ortaya atılan ve gerçekten yaşadığı meçhul olan Ahmet Zamani Efendi adındaki zatın hayatını ele alan kitabın Hayri İrdal tarafından yazılmasıyla ününe ün katmıştır.Enstitünün zamanla yenilenen saat şeklindeki binası çok sevilmiş ve enstitü gün geçtikçe gelişmiştir.Bu arada Hayri İrdal ve ailesi yeni yaşamlarına ayak uydurmaya çalışmışlar ve giderek zenginleşmişledir.
Roman sonunda Halit Ayarcı’nın çalışanlar için tasarladığı ve hayata geçirmek istediği evler sebebiyle çalışanlarla anlaşmazlığa düşmüşlerdir.Bu durum Halit Ayarcı’yı derinden üzmüş ve emek emek kurduğu enstitüyü kapatma kararı almasına sebep olmuştur.Ancak geçirdiği trafik kazası sebebiyle vefat etmiştir.Bu durum Hayri İrdal ve ailesini yasa boğmuş,eşi Pakize’nin de telkinleriyle Hayri İrdal hatıralarını yazma kararı almıştır.
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın okuduğum üçüncü kitabı olan "Saatleri Ayarlama Enstitüsü" yer yer düşündürüp yer yer güldürdü beni.Tanzimat Dönemi'nden itibaren görmüş olduğumuz eski-yeni çatışmalarının çok daha orijinal,modernize edilmiş bir versiyonu diyebilirim.Okurken keyif aldım.
·
58 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.