Ahmed Cevdet Paşa Gibi Kimselerin Gerekliliğiİnsan ve Toplum
Eser temel olarak 3 bölümden oluşuyor.
Ahmed Cevdet Paşa'nın biyografisi, mecelle tahlili ve ilk 100 maddenin açıklanması
Ahmed Cevded Paşa ( Allah (cc) ona rahmet etsin), bence şu zamanda en çok ihtiyaç duyduğumuz münevverlerden.
Teknik olarak kendini geliştirdiği belli alanlar var ve bu alanlardaki eksikliklerin ne olduğuna dair bir bilgiye mevcut.Sonrasında ise bunları aşmak için ana damara/kaynağa yönelmiş bir zat-ı muhterem.
Tanzimat döneminde etrafında cereyan eden Frenkçiliğe karşı çıkıp; Ali ve Fuad paşa gibi devlet adamlarının dümdüz taklitçiliğine karşı Osmanlı medreselerinin teknik ıslahını savunmuştur.
Bu sayede ana kaynaktan kopmadan düzenlemeler ve düzeltmelere gidebilmenin kapısı aralanmış olacaktı. Temel olarak yapmaya çalıştığı şey bir sentezdir; ama bu sentez şu anlama gelemez. İslam'da bu terazide eş bir ağırlığa sahiptir. Hayır, ana kaynak İslam'dır ithal edilecek şeyler de nasslar ile kararlaştırılmamış serbestiyet verilen hususların çözümlenmesidir.
Mecelle her ne kadar en önemli yapıtı olarak gözükse de burada kendisi şuranın başkanlığını yapmıştır. 14 kişiden oluşan bir komisyon düzenli olarak toplandılar ve onaylanan yazılar padişaha sunuldu. Ve kendisi de peyder pey olarak bunları açıkladı. Dolayısıyla tefrikalar halinde ortaya konan kanunlar sonrasında birleştirildi. Ayrıca Cevdet Paşa mecelleden önce bir de düstur adında bir kitap ile Osmanlı Kanunlarını bir araya getirmiştir. Bu durum üzerine düştüğü konudaki muvaffakiyetini ve gayretlerini göstermektedir.
Ve biz ki; bazen gereksiz bir şekilde başkalarının söyledikleri ile kendi seviyesini belirlemeye gayret etmiş bir toplum olabiliyoruz. Allah'tan bazı kimseler var ki; bize çok güzel ayna tutuyorlar kapasitelerince bizde olanı daha iyi görüyoruz. Bernard Lewis diyor ki, Cevdet Paşa mecelle ile yalnız İslam hukukuna değil;aynı zamanda dünya hukuk hayatına büyük bir hizmette bulunmuştur. Ve bazı noktalarda mecellenin dünya hukuk tarihindeki önemine ve dünya hukuk tarihinde yol açtığı gelişmelere de değinilmiştir. Günümüzdeki kanunnamelerden farklı olarak ( ve çok normal olarak), mecelle daha çok tek tek hükümler içeriyor. Nasslara göre ortaya konulduğu için hükümler genel olarak birleştirmek ve genel başlıklar ortaya koymak mümkün olmayabililiyor. Bu kitabın da içeriğini oluşturan sadece ilk 100 madde külli kaideler oluşturmak gayretindedir. Ama açık konuşmak gerekirse de bu 100 adet madde de dahi pek çok istisnalar mevcuttur.
Kanunlarda dikkatimi celbeden notlarımı aktarmadan önce önemli olduğuna inandığım şeylerin başında gelen bir işi burada not almak istiyorum. Cevdet Paşa yaşadığı dönemde teknik bir meselede problemler keşfediyor ve bu konularda bizlerden daha başarılı olan toplumlarında varlığından haberdar. Bunu çözmek için İslam'dan vazgeçmeden hatta onu en merkeze koyarak yani yine Allah (cc)'a dönerek çözümler üretmeye çalışıyor. Bu mecelle eksiksiz demek değildir; tabi ki eksikler vardır. Ben konu hakkında ihtisas sahibi olmadığım için bir şey demeyeceğim. Ama niyet ve gayret bu yönde olunca hatalar düzelir ve Allah(cc) yardımını kavuşturur bizlere. Aslında hükmü cumhuriyet ile birlikte ortadan kaldırılmış; mecelleden pek çok kanun kimselerin dilinde ve hayata tatbik edilmeye devam ediyor. Düşünmek lazım, Cevdet Paşa gibi kimseler var olmaya devam etse ve mecelle bir hükmedilmeye devam edilseydi nasıl bir başarı zuhur ederdi.
Şöyle bir niyazım daimi olarak var. Müslüman'ın hassasiyetine sahip, o anlayışı geliştirmiş bireylerin farklı farklı ihtisas alanlarında söz sahibi olup hükmedici olmalarını dilerim. Bu şekilde alanların ıslahı ve daha insanca olmaları mümkün olabilecektir.
Gözüme değen bazı kısımlar
Fıkıh kişinin lehine ve aleyhine olan şeyleri bilmesidir.
Ebu Hanife " Eğer kıyas nasstan ehemmiyetli olsaydı, unutarak oruç yemeyi hataen oruç yemeye kıyas eder ve orucun bozulacağını söylerdim" der.
Nass ile "selem" ve "istisna" ya izin verilmiştir. Selem, piyasada misli bulunan bir malı, yani mesela henüz yetişmemiş veya fabrikada henüz ihmal edilmemiş arabayı satmaktır. İstisna ise sanat sahibine bir eser yaptırma, mesela tüccar terziye elbise diktirmek demektir.
Madde 29. İki zalim kişi, hükümdar olmak üzere namzet etse burada kişi bir seçimde bulunmalıdır.
Madde 34. Alması yasaklanmış olan bir şeyin, vermesi de yasaktır. Rüşvet almak ya da vermek gibi. Ama burada bir istisna, mesela, hakkını kurtarmak zorunda olan bir kimsenin rüşvet vermesine cevaz verilmiştir ama hala rüşvet almasına izin yoktur. İslam hukuku hükümleri beş maslahattan birinin muhafazasına matuftur. Bunlar dinin, aklın, malın, canın ve neslin korunmasıdır. Bunlara maslahat denir ve nass olmayan yerde hükümdar bunları gözetmelidir.
Bir kimse terikesini ancak borçlarından arta kalan üçte birinden vasiyete bulunabilir. Üçte birden fazla vasiyet etse, varisler izin verirse yerine getirilir.Varislerden biri veya bir kısmı kabul etse, diğerleri etmese de, bu fazlalık izin veren varislere düşen kısımdan miras hisseleri nispetinde yerine getirilir.
Bir kimse dilsiz ve sağır (ahras) ise dini emirlerin çoğundan müstesna tutulur. Namazı bir şey okumadan kılar.
İkrah, bir insanın istemediği bir şey için zorlanmasıdır. İkrah edilenin yaptığı fiilden mesul olmaması için gerekli olan şartlar vardır. Mükrihin ( zorlayanın) korkuttuğu şeyi yapabilecek kuvvette olması, mükrehin (zorlananın) tehditin kesin gerçekleşeceğini bilmesi ve büyük bir şey olması gerekmektedir.
Mülci olan ikrah, insanın rızasını ve ihtiyarını yok eder. Yapılmaması durumunda ölüm tehdidi gibi
Mülci olmayan ikrah, yalnız rızayı yok eder. Bir iki günlük hapis gibi...
Mülk insanın malik olduğu şeydir. Hazret-i Peygamber "Bir mü'minin malı, onun gönül rızası olmadan alınırsa helal olmaz" buyurdu. Buradan anlaşılıyor ki, devlet milletten meşru olmayan ve meşru miktarı aşan bir şey alamaz.Meşru olmayan vergileri de millete yükleyemez. Alırsa, gasp etmiş, zulm etmiş olur. Gönül rızası olmadan, zorla aldığı bu malları sahiplerine geri vermesi lazım olur.
·
142 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.