Madde 22
Edebiyatta kara mizahın doruk noktası olduğu söylenen “Madde 22” düşündüren bir kitap. Savaştan hiçbir fayda elde edilemez, fayda elde ettiklerini düşünenler ise bana göre neler kaybettiklerini göremeyen zavallı körlerdir. Benim uzun zamandır dilime doladığım bir cümlenin (İlahî kanun mudur ki değiştirilemez!) Madde 22’nin ana konusu olması da beni ayrıca cezbetti. Joseph Heller, Amerikan edebiyatının köşe taşlarından biri olarak kabul edilen eseri kendi deneyimlerinden yola çıkarak yazdı. Heller, II. Dünya Savaşı’nda bombardıman pilotu olarak insanların üzerine bomba yağdırırken, “Hiç karşılaşmadığım binlerce kişi tarafından öldürülmek isteniyorum!” diye kitabın kahramanı pilot Yossarian’a düşündürdüğüne göre kendisi de düşünmüş olmalı. Madde 22’den bir diyalog:
- Onların kendilerine ait ayrı bir Tanrı’ları ve bir papazları var, öyle değil mi?
- Hayır, efendim.
- Sen neden bahsediyorsun? Yani onlar da bizimkiyle aynı Tanrı’ya mı dua ediyorlar?
- Evet, efendim.
- Ve O da dinliyor, öyle mi?
- Sanırım öyle, efendim.
- Yok daha neler. (s.262)