Yazar:
Joseph Heller
Çevirmen:
Niran Elçi
Tahmini Okuma Süresi:
17 sa. 14 dk.
Sayfa Sayısı:
608
Basım Tarihi:
2019
İlk Yayın Tarihi:
Ekim 2012
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Orijinal Adı:
Catch 22
ISBN:
9786053759195
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
Madde 22, İkinci Dünya Savaşı sırasında, Akdeniz’de bir adada İtalya’daki Nazi birliklerini bombalamakla görevlendirilen bir Amerikan hava filosundaki askerlerin başından geçenleri merkeze alarak savaşın anlamsızlığı ve askeri bürokrasinin absürtlüğüyle işlevsizliğini hicvederken, Amerikan toplumunu da eleştiren muhteşem bir kara mizah örneği.
Bombardıman uçuşlarında görevli askerlerin görevlerini tamamlayabilmek için belirli bir uçuş sayısına ulaşması gerekmektedir ancak bu uçuş sayısı sürekli arttırılmaktadır. Bir yolunu bulup sıyrılmak isteyen başkarakter de Madde 22 açmazına takılır: Buna göre, uçuştan ancak akli dengesi yerinde olmayanlar muaf olabilecektir ama bir asker de uçmak istemiyorsa akli dengesi yerinde demektir. Bu eksende pek çok absürt, akıl almaz ve çelişkili ama bir o kadar da gerçeğe uygun durum yaşanır.
Heller, gerek askeri bürokrasiyi gerekse savaşı ve askerliği muhteşem bir şekilde hicvetmiş. Bürokrasinin insanları kısır döngüye hapseden açmazlarını, çelişkili, tutarsız ve mantıksız kurallarını çok iyi tespit etmiş ve bir o kadar iyi bir mizah anlayışıyla aslında oldukça trajik bir sorunu oldukça eğlenceli ve keyifli bir metinle işlemiş.
Ancak romanın bence asıl başarısı savaşın ve askeri bürokrasinin hicvinin yanında, Heller’in Amerikan toplumunu da masaya yatırıp hicvetmesi zira her ikisini de başarıyla yapabilmiş olması romanı çok başka bir yere taşıyor bana göre. İlk 100 sayfasını okuduktan sonra, kitabın Full Metal Jacket’ı anımsatmakla beraber filmin daha başarılı olduğunu düşünmüştüm. İlerledikçe yanıldığımı ve eserin bir başyapıt olduğunu anladım.
Öncelikle, kâr ve ticaret odaklı Amerikan toplumu ve değer yargılarını, çok renkli bir karakterin savaş sırasında akıl almaz bir ticaret ağı kurmasıyla inanılmaz eğlenceli bir şekilde tiye
Madde 22Hayat ve İnsan
Madde 22, II. Dünya Savaşı’nda bombardıman savaş uçağı pilotu olarak görev yapıp askeri bürokrasinin nasıl işlediğini gören Joseph Heller’in tecrübelerinden ilhamla savaş ve bürokrasi üzerine kaleme aldığı 1961 tarihli hiciv türündeki romanıdır.
Eser, İkinci Dünya Savaşı sırasında, Akdeniz’in batısında Pianosa adasında İtalya’daki Nazi birliklerini bombalamakla görevlendirilen bir Amerikan hava filosundaki askerlerin başından geçenleri merkeze alarak bir yanda savaşın anlamsızlığını, insan doğasının karmaşıklığını ve askeri bürokrasinin işlevsizliğini hicvederken, diğer yanda insan psikolojisine derinlemesine bir bakış sunan muhteşem bir kara mizah örneği..
Hikayede Bombardıman uçuşlarında sistem, askerlerin görevlerini tamamlayabilmek için belirli bir uçuş sayısına ulaşması gerekiyor ancak bu uçuş sayısı sürekli arttırıldığı için kimse canlı olarak görevini tamamlayamıyor. Romanın ana karakteri Yüzbaşı John Yossarian görevini tamamlayıp evine dönmek, Terhis olmak için her yolu deniyor fakat Madde 22 çıkmazına takılıyor. Madde 22 diğer bir deyişle Catch-22 paradoksuna göre Akli dengesi yerinde olmayan biri uçamaz ve görevden alınması için bunu talep etmesi gerekir. Ancak uçmayı reddeden birinin akli dengesi yerinde demektir. Yani deli değildir ve göreve devam etmelidir. Diğer bir deyişle kimse görevden ayrılamaz..
Savaş üzerine yazılan kitaplara her ne kadar önyargılı yaklaşıyorsak da Madde 22 oldukça akıcı, trajikomik ve okunması keyifli bir eser. Kitap severlere tavsiye edilir.
“Uğruna yaşamaya değer olan her şey, uğruna ölmeye de değerdir”
“Her kurban bir suçlu, her suçlu bir kurbandı ve birilerinin bir ara ayağa kalkması ve kendilerinden öncekilerden miras aldıkları, hepsinin hayatını tehlikeye atan bu pis zinciri kırması gerekiyordu.”
“...Bilinçaltında,
9/10
Beğendi
·2021 100. kitabı
Seinfeld dizisi hakkında "hiçbir şey hakkında dünyanın en komik dizisi" diye bir yorum yapılır. İzledikten sonra bu yoruma hak verdim. Absürt karakterler, uçuk diyaloglar falan filan.. Madde 22'yi okuyunca nedense ikisi arasında bir ilinti kurdum. Savaşın anlamsızlığını alaycı ve bir o kadar da dramatik olarak anlatmış Heller. Savaş karşıtı edebiyat epey ilgili olduğum bir alan. Madde 22 de bu alanın en iyi kitaplarından biri. İyi edebiyattan hoşlananlara acizane önerimdir...
Gecenin Sonuna Yolculuk ve 
Teneke Trampet okumuş biri olarak, savaşın kara mizaha dönüştürülmesine aşinayım ama bu kitapta onları aşan bir gerçeklik var.
Yazar savaşmanın saçmalığının yanında askeri düzendeki absürdü anlatmayı da çok iyi başarmış. Sinir bozucu derecede tekrara düşen kısımlar var fakat savaş da tıpkı bu şekilde devam ediyor ve üslup ile savaşın bu kadar tutarlı olduğu bir başka eser okumadım.
Hava kuvvetlerinde görevli olan Yossarian başta olmak üzere bir çok ilginç karakterle tanışmak ve ne zaman sıkılmaya başlasam beni kitaba bağlayacak çarpıcı bir ironi yakalamak oldukça şaşırtıcıydı ki beni şaşırtabilen eserler bulmakta zorlanıyorum artık. Bu vesileyle 608 sayfalık bu oldukça hacimli eseri okumamı, hatta üç günde bitirebilmemi sağlayan gribe minnet duyuyorum. Bazı hastalıklara çok şey borçluyuz.
Çünkü, Madde 22 der ki bu kitabı okumak için hasta olmak gerekir.
Savaş hakkında yazılmış eğlenceli olduğu kadar sivri bir alaycılık taşıyan iyi bir eser.
Aslan Asker Şvayk 'dan sonra okumaya karar verdiğim, benzer çizgide ama daha ciddi bir biçimde ilerleyen bir kitap. Okurken 'bunlar yaşanmış olabilir' düşüncesi bile aslında çok üzücü.
Insan hayatının ucuzlaştırılması, herşeyin gösteriş ve itibara dönüşmesi, bunlar yapılırken birçok şeyin madde 22 gibi bir boşluğa temellendirilmesi...
Aslan Asker Şvayk 'dan sonra okumaya karar verdiğim, benzer çizgide ama daha ciddi bir biçimde ilerleyen bir kitap. Okurken 'bunlar yaşanmış olabilir' düşüncesi bile aslında çok üzücü.
Insan hayatının ucuzlaştırılması, herşeyin gösteriş ve itibara dönüşmesi, bunlar yapılırken birçok şeyin madde 22 gibi bir boşluğa temellendirilmesi...Madde 22
Madde 22
Edebiyatta kara mizahın doruk noktası olduğu söylenen “Madde 22” düşündüren bir kitap. Savaştan hiçbir fayda elde edilemez, fayda elde ettiklerini düşünenler ise bana göre neler kaybettiklerini göremeyen zavallı körlerdir. Benim uzun zamandır dilime doladığım bir cümlenin (İlahî kanun mudur ki değiştirilemez!) Madde 22’nin ana konusu olması da beni ayrıca cezbetti. Joseph Heller, Amerikan edebiyatının köşe taşlarından biri olarak kabul edilen eseri kendi deneyimlerinden yola çıkarak yazdı. Heller, II. Dünya Savaşı’nda bombardıman pilotu olarak insanların üzerine bomba yağdırırken, “Hiç karşılaşmadığım binlerce kişi tarafından öldürülmek isteniyorum!” diye kitabın kahramanı pilot Yossarian’a düşündürdüğüne göre kendisi de düşünmüş olmalı. Madde 22’den bir diyalog:
- Onların kendilerine ait ayrı bir Tanrı’ları ve bir papazları var, öyle değil mi?
- Hayır, efendim.
- Sen neden bahsediyorsun? Yani onlar da bizimkiyle aynı Tanrı’ya mı dua ediyorlar?
- Evet, efendim.
- Ve O da dinliyor, öyle mi?
- Sanırım öyle, efendim.
- Yok daha neler. (s.262)Edebiyat & Roman
Madde 22
Edebiyatta kara mizahın doruk noktası olduğu söylenen “Madde 22” düşündüren bir kitap. Savaştan hiçbir fayda elde edilemez, fayda elde ettiklerini düşünenler ise bana göre neler kaybettiklerini göremeyen zavallı körlerdir. Benim uzun zamandır dilime doladığım bir cümlenin (İlahî kanun mudur ki değiştirilemez!) Madde 22’nin ana konusu olması da beni ayrıca cezbetti. Joseph Heller, Amerikan edebiyatının köşe taşlarından biri olarak kabul edilen eseri kendi deneyimlerinden yola çıkarak yazdı. Heller, II. Dünya Savaşı’nda bombardıman pilotu olarak insanların üzerine bomba yağdırırken, “Hiç karşılaşmadığım binlerce kişi tarafından öldürülmek isteniyorum!” diye kitabın kahramanı pilot Yossarian’a düşündürdüğüne göre kendisi de düşünmüş olmalı. Madde 22’den bir diyalog:
- Onların kendilerine ait ayrı bir Tanrı’ları ve bir papazları var, öyle değil mi?
- Hayır, efendim.
- Sen neden bahsediyorsun? Yani onlar da bizimkiyle aynı Tanrı’ya mı dua ediyorlar?
- Evet, efendim.
- Ve O da dinliyor, öyle mi?
- Sanırım öyle, efendim.
- Yok daha neler. (s.262)
Tam da savaşın insanoğlunun en saçma eylemlerinden biri olduğunu düşündüğümüz bu zamanda okuduğum mizahî bir savaş romanı. İkinci Dünya Savaşı ile ilgili çok şey okudum, çok şey izledim ama bu kitaptaki bakış açısı ve savaşı ele alış biçimi oldukça farklı ve ilgi çekici. Okurken bir yandan güldüren,diğer yandan düşündüren, o zamanki askerî sistemin saçmalıklarını gözler önüne seren bir kitap. Bir yandan da savaştaki askerlerin psikolojisini çok iyi yansıtmış, zaman zaman kan donduran bir eser. Kısacası her şey var bu hacimli romanda. Bazen diyaloglar uzuyor ve kendini tekrarlıyor ama bunun da bir sembol olduğunu düşünüyorum. Sistemin kendini sürekli saçmalıklar içinde tekrar edişine bir vurgu aslında. İzlediğim veya okuduğum savaş içerikli hiçbir şeye benzemiyor. Tavsiyedir.
Kitabın konusu ikinci Dünya Savaşı sırasında Amerikan hava üssü’nde bulunan pilotların ve görevlilerin kendi iç dünyasını ve Savaş karşıtlığını komik diyaloglar ve hicivleri ile anlatılmasıdır
Kitabı okurken bol bol güleceksiniz Bazende düşüneceksiniz .
Her ne kadar okurken zorlansanızda bitmesini istemeyeceksiniz ve herhangi bir komedi filmine göre daha fazla güleceksiniz kesinlikle okuması gereken kitap listesini girmeyi hak etmiş bir kitap .
Mutlak okuyun derim.
23 Sentlik AskerEdebiyat
Savaşın, kişiler üzerindeki mantıksız, zorba yaptırımları ve tepedeki insanların yararı için orta ve alt sınıf insanların kendini feda ettiği bir aktivite olduğu trajikomik bir dille anlatılmış.
Takip etmesi zor bir kitap biraz zaman örgüsü biraz da yazarın kaleminden ötürü. Tabi kitapta, Amerikan ordusu kendi topraklarından binlerce kilometre uzakta, İtalyada ve bu da kitapta geçen savaşın kendi tarihimizdeki savunma savaşları gibi anlamlı olmasını engelliyor. Kendi tarihimizde Kore Savaşı gibi, aklımada kitap boyu Nazım Hikmet’in 23 Sentlik Asker şiiri geldi.
Kitaba düşük puan vermemin bir nedeni belki de yazarın 603 sayfada bana zar zor hissetirdiği duyguları Nazım Hikmetin birkaç satırda fazlasını yaşatmasıdır. Tabi asıl sebebi Joseph Heller’ın dandik bir yazar olması değil, tamamıyla kendi subjektifliğim.
MADDE 22'ye takılmakEdebiyat
......'un kafası mutsuz olmaya yetecek kadar çalışmıyor
Amerikan ve Dünya Edebiyatının "En'ler" listesinin başlarında yer alan, ya çok sevilen ya "Bu ne ya!" denilen kitap.
Ben çok seven taraftayım. Ya siz?
Reklam
Yazar Hakkında
Joseph HellerYazar · 4 kitap
1 Mayıs 1923'te doğan Joseph Heller, Brooklyn, New York'ta geçen çocukluğu ve gençliği boyunca hep yazar olmak istemişti. 2. Dünya Savaşı sırasında Amerikan ordusunda bombardıman pilotu olarak İtalya'da görev yapıp altmış uçuş gerçekleştirdi. Burada yaşadığı deneyimler, daha sonra yazacağı Madde 22'nin zeminini oluşturdu. 1945 yılında terhis edilen yazar, New York Üniversitesi'ne girip İngiliz Edebiyatı öğrenimi gördü. Columbia Üniversitesi'ndeki master eğitiminden sonra Fullbright bursuyla İngiltere'ye gidip Oxford Üniversitesi'ne devam etti. 1950-1952 yılları arasında Pennsylvania Üniversitesi'nde profesör olarak ders verdikten sonra Time ve Look dergilerinde metin yazarı olarak çalıştı. İlk evliliğinden iki çocuğu olan Heller, boşanma sürecini yine aynı o alaycı üslubuyla No Laughing Matter adlı kitabına döktü. 1989 yılında hastayken tanıştığı bir hemşireyle yeniden evlenen yazar, 13 Aralık 1999'da geçirdiği bir kalp krizi sonucu Long Island'daki evinde yaşama veda etti.
