Yazar:
Joseph Heller
Çevirmen:
Niran Elçi
Tahmini Okuma Süresi:
17 sa. 31 dk.
Sayfa Sayısı:
618
Basım Tarihi:
Ekim 2012
Yayınevi:
İthaki Yayınları
Orijinal Adı:
Catch 22
ISBN:
9789752731813
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
Tek Bir Açmaz Var;Edebiyat
Kesinlikle muhteşem ötesi bir savaş karşıtı kitap. Savaşın ne kadar acımasız, çıkar işi ve içi doldurulmuş bir yalan olduğunu çok etkileyici bir şekilde anlatıyor. Hem oldukça etkileyici hem de bir o kadar garip bir kitap. Karakterleri garip, yaşanılan olaylar garip, anlatış biçimi garip. Tamamıyla bir gariplikler kitabı. Aslında garip diyip duruyorum ama bir o kadar da bizden bir kitap. Karakterler her ne kadar derin olsa da belirli özellikleriyle öne çıkartılmışlar ve bu özellikler günlük yaşantımızda dahi karşımıza çıkacak tiplerden.
En başta da söylediğim gibi, kitap savaş karşıtı. Ve kesinlikle amacına ulaşmış. Kara mizah ve ironiler yoluyla savaşın insanları ne hâle soktuklarını okuyoruz. Aslında hep, savaş en çok masum insanları etkiler diye bir yargım vardı. Ama bu kitapla bu düşüncem çokça değişti. Masum insanlar evet tabii ki çok kötü şekilde etkileniyorlar fakat savaşan insanların nasıl hisler içerisinde olduğunu bu kitap sayesinde daha derin düşündüm. Savaşan insanlar diyorum, öldürüyorlar, birbirlerine pusu kuruyorlar diye canlanıyor gözümde hep. Öldürüyorlar diye kolayca söylememden anlaşılıyordur herhalde. Ben hiç savaşmadım, savaş ortamında bulunmadım. Fakat şu ana kadar izlediğim, okuduğum savaş temalarının hepsi beni şu düşünceye götürdü; savaş en etkili delirme kaynağı. Bu kitapta da savaşan ya da zorla savaşmak durumunda bırakılan insanların psikolojisi çok güzel yansıtılmış. Aslında savaşın genel tanımı şu alıntıyla çok güzel anlatılmış kitabın başında;
"Beni öldürmeye çalışıyorlar," dedi Yossarian ona, sakin sakin.
"Kimse seni öldürmeye çalışmıyor," diye haykırdı Clevinger.
"O zaman neden bana ateş ediyorlar?" diye sordu Yossarian.
"Herkese ateş ediyorlar," diye yanıt verdi Clevinger. "Herkesi öldürmeye çalışıyorlar."
"Bunun ne farkı var peki?"
Müthiş bir kara mizah. Savaşı çok güzel anlatmış. Deli sanilanlarin akıllı ve vicdanlı, akıllı diye geçinenlerin bencil ve ahmak oldukları çok güzel anlatılmış.
Yaklaşık on tane karakter üzerinden olaylar gidiyor. En ufak detaylar bile birbirini etkiliyor.
Madde 22, farklı kurgusu, ironisi, hayatla, kurallarla, kuralcılıkla alay edişi ile ezber bozan bir roman. Önce yüzünüze bir tebessüm konduruyor, tebessüm bir gülüşe dönüşüyor, sonra gülüşünüz gidiyor ve ardında acı bir tat bırakıyor. Kara komedi değil de bir tür acı komedi sanırım. Ya da trajedi bilmiyorum.
Madde 22, İkinci Dünya Savaşı sırasında, Akdeniz’de bir adada İtalya’daki Nazi birliklerini bombalamakla görevlendirilen bir Amerikan hava filosundaki askerlerin başından geçenleri merkeze alarak savaşın anlamsızlığı ve askeri bürokrasinin absürtlüğüyle işlevsizliğini hicvederken, Amerikan toplumunu da eleştiren muhteşem bir kara mizah örneği.
Bombardıman uçuşlarında görevli askerlerin görevlerini tamamlayabilmek için belirli bir uçuş sayısına ulaşması gerekmektedir ancak bu uçuş sayısı sürekli arttırılmaktadır. Bir yolunu bulup sıyrılmak isteyen başkarakter de Madde 22 açmazına takılır: Buna göre, uçuştan ancak akli dengesi yerinde olmayanlar muaf olabilecektir ama bir asker de uçmak istemiyorsa akli dengesi yerinde demektir. Bu eksende pek çok absürt, akıl almaz ve çelişkili ama bir o kadar da gerçeğe uygun durum yaşanır.
Heller, gerek askeri bürokrasiyi gerekse savaşı ve askerliği muhteşem bir şekilde hicvetmiş. Bürokrasinin insanları kısır döngüye hapseden açmazlarını, çelişkili, tutarsız ve mantıksız kurallarını çok iyi tespit etmiş ve bir o kadar iyi bir mizah anlayışıyla aslında oldukça trajik bir sorunu oldukça eğlenceli ve keyifli bir metinle işlemiş.
Ancak romanın bence asıl başarısı savaşın ve askeri bürokrasinin hicvinin yanında, Heller’in Amerikan toplumunu da masaya yatırıp hicvetmesi zira her ikisini de başarıyla yapabilmiş olması romanı çok başka bir yere taşıyor bana göre. İlk 100 sayfasını okuduktan sonra, kitabın Full Metal Jacket’ı anımsatmakla beraber filmin daha başarılı olduğunu düşünmüştüm. İlerledikçe yanıldığımı ve eserin bir başyapıt olduğunu anladım.
Öncelikle, kâr ve ticaret odaklı Amerikan toplumu ve değer yargılarını, çok renkli bir karakterin savaş sırasında akıl almaz bir ticaret ağı kurmasıyla inanılmaz eğlenceli bir şekilde tiye
Madde 22Hayat ve İnsan
Madde 22, II. Dünya Savaşı’nda bombardıman savaş uçağı pilotu olarak görev yapıp askeri bürokrasinin nasıl işlediğini gören Joseph Heller’in tecrübelerinden ilhamla savaş ve bürokrasi üzerine kaleme aldığı 1961 tarihli hiciv türündeki romanıdır.
Eser, İkinci Dünya Savaşı sırasında, Akdeniz’in batısında Pianosa adasında İtalya’daki Nazi birliklerini bombalamakla görevlendirilen bir Amerikan hava filosundaki askerlerin başından geçenleri merkeze alarak bir yanda savaşın anlamsızlığını, insan doğasının karmaşıklığını ve askeri bürokrasinin işlevsizliğini hicvederken, diğer yanda insan psikolojisine derinlemesine bir bakış sunan muhteşem bir kara mizah örneği..
Hikayede Bombardıman uçuşlarında sistem, askerlerin görevlerini tamamlayabilmek için belirli bir uçuş sayısına ulaşması gerekiyor ancak bu uçuş sayısı sürekli arttırıldığı için kimse canlı olarak görevini tamamlayamıyor. Romanın ana karakteri Yüzbaşı John Yossarian görevini tamamlayıp evine dönmek, Terhis olmak için her yolu deniyor fakat Madde 22 çıkmazına takılıyor. Madde 22 diğer bir deyişle Catch-22 paradoksuna göre Akli dengesi yerinde olmayan biri uçamaz ve görevden alınması için bunu talep etmesi gerekir. Ancak uçmayı reddeden birinin akli dengesi yerinde demektir. Yani deli değildir ve göreve devam etmelidir. Diğer bir deyişle kimse görevden ayrılamaz..
Savaş üzerine yazılan kitaplara her ne kadar önyargılı yaklaşıyorsak da Madde 22 oldukça akıcı, trajikomik ve okunması keyifli bir eser. Kitap severlere tavsiye edilir.
“Uğruna yaşamaya değer olan her şey, uğruna ölmeye de değerdir”
“Her kurban bir suçlu, her suçlu bir kurbandı ve birilerinin bir ara ayağa kalkması ve kendilerinden öncekilerden miras aldıkları, hepsinin hayatını tehlikeye atan bu pis zinciri kırması gerekiyordu.”
“...Bilinçaltında,
Hayatımda bu kitabı okurken güldüğüm kadar beni güldüren bir başka kitap hatırlamıyorum. Absürtlüğün şahı, zırvanın daniskası, fakat amaçladığı da bu. Askerliğin saçmalıklarını öyle nefis betimlemiş ki yazarımız Joseph Heller, "catch 22" tabirini ingilizceye kazandırmış.
Yirminci yüzyılın en iyi yüz kitabı listelerinde ilk on'a girmeyi başaran bir kitaptır bu. Vietnam savaşı sırasında savaşı protesto eden gençlerden savaş karşıtı akademisyenlere kadar herkesi hayran bırakan bir yapıt. Demem o ki kara mizahı en karasından yapan kült olmuş birinci sınıf bir kitap..
Madde 22 bir açmazı, bir paradoksu serimler. Kitaptan bu örneği verecek olursak
"... evet sadece bir tek kural vardı: madde 22. Bu maddeye göre, aklı başında bir insanın yapması gereken tek şey, gerçek ve yakın tehlikeler karşısında, kendi güvenliğiyle yakından ilgilenmesiydi. Orr (kitaptaki bir karakter) deliydi, şu halde, yer görevine yerleştirilebilirdi. Bir tek şey yapması gerekiyordu: böyle bir istekte bulunmak. Böyle bir istekte bulunduğu an, deliliği geçmiş olacak, dolayısıyla görev uçuşuna çıkması gerekecekti. Orr daha sık görev uçuşuna çıktığı taktirde deli, çıkmadığı takdirde akıllı olacaktı. Ama akıllıysa uçuşa çıkmak zorundaydı. Eğer uçuyorsa deliydi ve uçmak zorunda değildi. Ama uçmak istemiyorsa akıllıydı ve uçmalıydı."
Anlaşılmadı mı? Demek isteniyor ki, uçuştan uzaklaştırılmanın tek yolu, akıl sağlığınızın bozuk olması ve uçuştan men edilmenizi talep ediyor olmanızdır. Ama eğer bunu talep edebiliyorsanız, bu durum, bunu talep edecek akla sahip olduğunuzu göstereceği için deli olmadığınız anlaşılır. Deli olanlarsa bunu talep edecek akıldan yoksun olduklarından ve talep edemeyeceklerinden ötürü uçuştan men edilemiyorlar. O halde akıllı deli bakılmaksızın uçmaya ve bombalamaya mahkumsunuzdur.
9/10
Beğendi
·2021 100. kitabı
Seinfeld dizisi hakkında "hiçbir şey hakkında dünyanın en komik dizisi" diye bir yorum yapılır. İzledikten sonra bu yoruma hak verdim. Absürt karakterler, uçuk diyaloglar falan filan.. Madde 22'yi okuyunca nedense ikisi arasında bir ilinti kurdum. Savaşın anlamsızlığını alaycı ve bir o kadar da dramatik olarak anlatmış Heller. Savaş karşıtı edebiyat epey ilgili olduğum bir alan. Madde 22 de bu alanın en iyi kitaplarından biri. İyi edebiyattan hoşlananlara acizane önerimdir...
Gecenin Sonuna Yolculuk ve 
Teneke Trampet okumuş biri olarak, savaşın kara mizaha dönüştürülmesine aşinayım ama bu kitapta onları aşan bir gerçeklik var.
Yazar savaşmanın saçmalığının yanında askeri düzendeki absürdü anlatmayı da çok iyi başarmış. Sinir bozucu derecede tekrara düşen kısımlar var fakat savaş da tıpkı bu şekilde devam ediyor ve üslup ile savaşın bu kadar tutarlı olduğu bir başka eser okumadım.
Hava kuvvetlerinde görevli olan Yossarian başta olmak üzere bir çok ilginç karakterle tanışmak ve ne zaman sıkılmaya başlasam beni kitaba bağlayacak çarpıcı bir ironi yakalamak oldukça şaşırtıcıydı ki beni şaşırtabilen eserler bulmakta zorlanıyorum artık. Bu vesileyle 608 sayfalık bu oldukça hacimli eseri okumamı, hatta üç günde bitirebilmemi sağlayan gribe minnet duyuyorum. Bazı hastalıklara çok şey borçluyuz.
Çünkü, Madde 22 der ki bu kitabı okumak için hasta olmak gerekir.
Savaş hakkında yazılmış eğlenceli olduğu kadar sivri bir alaycılık taşıyan iyi bir eser.
Aslan Asker Şvayk 'dan sonra okumaya karar verdiğim, benzer çizgide ama daha ciddi bir biçimde ilerleyen bir kitap. Okurken 'bunlar yaşanmış olabilir' düşüncesi bile aslında çok üzücü.
Insan hayatının ucuzlaştırılması, herşeyin gösteriş ve itibara dönüşmesi, bunlar yapılırken birçok şeyin madde 22 gibi bir boşluğa temellendirilmesi...
Aslan Asker Şvayk 'dan sonra okumaya karar verdiğim, benzer çizgide ama daha ciddi bir biçimde ilerleyen bir kitap. Okurken 'bunlar yaşanmış olabilir' düşüncesi bile aslında çok üzücü.
Insan hayatının ucuzlaştırılması, herşeyin gösteriş ve itibara dönüşmesi, bunlar yapılırken birçok şeyin madde 22 gibi bir boşluğa temellendirilmesi...
Savaşın acımasızlığı ve mantıksızlığı üzerine daha muhteşem ne yazılabilir, ne söylenebilir ki? Saçmalıktan başka hiçbir anlamı olmayan görevler, yazılmış olsun diye yazılmış maddelerle askerleri kafesleyen bir düzen... Bay Heller bizzat kendi yaşanmışlıklarından yola çıkarak yazdığı için belki de, bu kadar trajikomik geliyor insana. Kesinlikle okunmalı, tavsiyemdir. =)
Reklam
Yazar Hakkında
Joseph HellerYazar · 4 kitap
1 Mayıs 1923'te doğan Joseph Heller, Brooklyn, New York'ta geçen çocukluğu ve gençliği boyunca hep yazar olmak istemişti. 2. Dünya Savaşı sırasında Amerikan ordusunda bombardıman pilotu olarak İtalya'da görev yapıp altmış uçuş gerçekleştirdi. Burada yaşadığı deneyimler, daha sonra yazacağı Madde 22'nin zeminini oluşturdu. 1945 yılında terhis edilen yazar, New York Üniversitesi'ne girip İngiliz Edebiyatı öğrenimi gördü. Columbia Üniversitesi'ndeki master eğitiminden sonra Fullbright bursuyla İngiltere'ye gidip Oxford Üniversitesi'ne devam etti. 1950-1952 yılları arasında Pennsylvania Üniversitesi'nde profesör olarak ders verdikten sonra Time ve Look dergilerinde metin yazarı olarak çalıştı. İlk evliliğinden iki çocuğu olan Heller, boşanma sürecini yine aynı o alaycı üslubuyla No Laughing Matter adlı kitabına döktü. 1989 yılında hastayken tanıştığı bir hemşireyle yeniden evlenen yazar, 13 Aralık 1999'da geçirdiği bir kalp krizi sonucu Long Island'daki evinde yaşama veda etti.
