M: "Sopa cennetten çıkmadır" fikrinin revaçta olduğu bir dönemde İbn Haldun'un yukardaki fikirleri hiç şüphe yok ki büyük bir önem taşır. Talim ve terbiyede baskı, şiddet hiddet ve korku hep istenen neticenin tersini husule getirmiştir. İlim ve tahsil ancak gönüllü ve inançla olursa bir mâna ifade eder. Okumayan ve bu tutumunda direnen talebelerin okumaları mümkün olmadığı gibi esasen buna ihtiyaç da yoktur. Resmi makamların vazifesi isteyerek okuyanlara tahsil, okumak istemeyenlere de iş imkanı meydana getirmektir. Bu yüzden çocuklar ve gençleri tahsile teşvik etmek ve heveslendirmek ne kadar faydalı ise bu yolda onları zorlamak, baskı altında tutmak, ezmek, dayak atmak ve korkutmak da o kadar zararlıdır. Ezilen ve korkutulan talebede şahsiyet olmaz, seciye bulunmaz. Gönüllü olarak okuyan ve hevesle tahsil yapan talebelere karsı şiddet ve hiddet ise onların ruhi ve zihni istidatlarını serbestçe geliştirmelerine ve ortaya sermelerine mani olur. Halbuki talim ve terbiyenin esas gayesi, kabiliyetlerin gelişmesi, gerçekleşip kuvveden fiile çıkması için gerekli zemini ve imkanları hazırlamaktır. Korku ve baskı sebebiyle ruh büzülür, içine kıvrılır, geriye çekilir, sıkışır, daralır. Zihin ise körelir, söner ve ölür. İbn Haldun buna inkıbaz diyor. Korku ve baskının olmaması, bunun yerini teşvik, heveslendirme ve ikna usulünün alması halinde ise ruh genişler, dışarıya açılır, ileriye atılır, genişler, gelişir. Zihin ise açılır, parlar ve güçlü bir hayatiyet kazanır, böylece en yüksek seviyede olmak üzere talebedeki kabiliyetler rahat bir şekilde kuvve halinden fiil haline çıkıp gerçekleşeceğinden, bu ortam içinde insan en mükemmel şekilde insanlığın sırrını idrak eder. Kendine de cemiyete de faydalı olur. Terbiye ve ahlak itibariyle baskı ve tehdidin verdiği sonuç da kötü bir huy, çirkin bir ahlak ve sahtekarlıktan başka bir şey değildir. İbn Haldun sadece tahsil ve terbiye itibariyle değil sevk ve idare itibariyle de şiddete ve kaba kuvvete dayanan tatbikatın aynı neticeyi meydana getirdiği inancındadır. (Bölüm 3, Fasıl 24).

M

"Sopa cennetten çıkmadır" fikrinin revaçta olduğu bir dönemde İbn Haldun'un yukardaki fikirleri hiç şüphe yok ki büyük bir önem taşır. Talim ve terbiyede baskı, şiddet hiddet ve korku hep istenen neticenin tersini husule getirmiştir. İlim ve tahsil ancak gönüllü ve inançla olursa bir mâna ifade eder. Okumayan ve bu tutumunda direnen talebelerin okumaları mümkün olmadığı gibi esasen buna ihtiyaç da yoktur. Resmi makamların vazifesi isteyerek okuyanlara tahsil, okumak istemeyenlere de iş imkanı meydana getirmektir. Bu yüzden çocuklar ve gençleri tahsile teşvik etmek ve heveslendirmek ne kadar faydalı ise bu yolda onları zorlamak, baskı altında tutmak, ezmek, dayak atmak ve korkutmak da o kadar zararlıdır. Ezilen ve korkutulan talebede şahsiyet olmaz, seciye bulunmaz. Gönüllü olarak okuyan ve hevesle tahsil yapan talebelere karsı şiddet ve hiddet ise onların ruhi ve zihni istidatlarını serbestçe geliştirmelerine ve ortaya sermelerine mani olur. Halbuki talim ve terbiyenin esas gayesi, kabiliyetlerin gelişmesi, gerçekleşip kuvveden fiile çıkması için gerekli zemini ve imkanları hazırlamaktır. Korku ve baskı sebebiyle ruh büzülür, içine kıvrılır, geriye çekilir, sıkışır, daralır. Zihin ise körelir, söner ve ölür. İbn Haldun buna inkıbaz diyor. Korku ve baskının olmaması, bunun yerini teşvik, heveslendirme ve ikna usulünün alması halinde ise ruh genişler, dışarıya açılır, ileriye atılır, genişler, gelişir. Zihin ise açılır, parlar ve güçlü bir hayatiyet kazanır, böylece en yüksek seviyede olmak üzere talebedeki kabiliyetler rahat bir şekilde kuvve halinden fiil haline çıkıp gerçekleşeceğinden, bu ortam içinde insan en mükemmel şekilde insanlığın sırrını idrak eder. Kendine de cemiyete de faydalı olur. Terbiye ve ahlak itibariyle baskı ve tehdidin verdiği sonuç da kötü bir huy, çirkin bir ahlak ve sahtekarlıktan başka bir şey değildir. İbn Haldun sadece tahsil ve terbiye itibariyle değil sevk ve idare itibariyle de şiddete ve kaba kuvvete dayanan tatbikatın aynı neticeyi meydana getirdiği inancındadır. (Bölüm 3, Fasıl 24).

Kitabı okudu

Mukaddime İbn-i Haldun

··

222 Gösterim

1 Yorum

Kays Açıkgöz

Sopa cennetten çıkma yani kovulmuş olarak düşünmüyor insanlar. Kendi keyiflerine, çıkarlarına göre yorum katıyorlar. Bu konuda sizde İbn Haldun da çok haklısınız.

Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.

Gönderi

M