Halit Ziya Uşaklıgil’in yazmış olduğu Mai ve Siyah isimli roman Batı roman tekniğiyle yazılmış ilk Türk romanı özelliğini taşımaktadır.
Eserde mavi hayalleri, siyah ise hayal kırıklıklarını simgelemektedir. İlk olarak Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen romanın basım tarihi 1897’dir. Romanın dili ağır olduğundan daha sonra yazarı tarafından sadeleştirilerek yeniden yazılmıştır.
Roman, ilahi (hâkim ) bakış açısıyla anlatılmıştır. Anlatıcı, yaşanmış ve yaşanacak her şeyi bilir, görür ve duyar. Bu, kişilerin akıllarından geçeni okumaya ve psikolojilerini yansıtmaya kadar uzanır. Anlatıcı, olayların dışında durur, ancak olaylara ve kahramanlara hâkimdir. Olayların nasıl gelişeceğini önceden bilir ve görür. Olayları anlatırken üçüncü tekil kişi ağzından konuşur. Yazar, eserini realist bir bakış açısıyla yazmasına rağmen romantizmin etkisiyle olsa gerek bu eserinde, kimi yerlerde kişiliğini gizleyememiştir.Eser, Servet-i Fünun neslinin dil ve anlatımını devam ettirir bir anlayışla yazılmıştır. Üslup olarak yazar, kendine has sanatlı söyleyişlerin yanında kelimeleri de seçerek, anlatmak istediklerini çarpıcı bir biçimde aktarır. Romanda uzun, bağlı ve sıralı cümlelere sıkça yer verilmiştir.
Roman, teknik bakımdan çok ileri bir seviyededir. Kişiler arası denge ustalıkla kurulmuş, olaylar simgelerle anlatılmıştır. Romanda özellikle kişilerin hayalleri, kültürel durumları ve sosyal yaşantıları üzerinde çok durulmuştur.
Olayların gelişimi sırasında semboller kullanılır. Bu semboller gelecek hakkında birtakım ipuçları verir. Mavi, siyah, gece, yağmur, karanlık, deniz, tenha köşeler roman kahramanlarının iç dünyasıyla ilgi kurularak tasvir edilir.
Roman, yazıldığı dönemin özelliklerini, edebiyat anlayışlarını, sosyokültürel durumunu yansıtması bakımından Türk edebiyatının dönüm noktalarından biridir.
Batılı anlamda ilk modern Türk romanı olma özelliğini yansıtan eser, döneminin en iyi romanlarından biridir. Dili ağır olmasına rağmen olaylar akıcı bir biçimde gelişir.