Otto Hahn daha sonra hatıratında o gün hakkında şunları yazacaktı.
“Lise Meitner’le aramızda tatsız konuşma geçti. Bu tartışmanın sebebi büyük ihtimalle hayal kırıklığına uğramış olmasıydı. Çünkü ödülü tek başıma alıyordum.”
Lise ise bir arkadaşına mektupta, “Hahn'ın röportajlarında benim hakkımda tek kelime etmemesi, birlikte çalıştığımız otuz yıldan bahsetmemesi çok acı veriyor.”
Bu cümleleri söylendikleri bağlamdan bağımsız olarak bile düşünsek okuduğumuzda bu cümlelerde şahane nir roman olur diye bize düşündürüyor zira bir insanın emeğinin karşılığını alamaması üstelik otuz yıl bir amaç uğruna yan yana gönül vererek, büyük gayretlerle yaptığınız çalışmalarda çalışma arkadaşınızın sonuca ulaşmadan hemen önce sizi ekarte ederek başarıya tek başına imza atması ve bu başarıyı uluslararası arenada en prestijli ödül olan Nobel kimya ödülü ile taçlandırması insanda ihanete uğramış olmasın öfkesini, kırgınlığını yaratmaz mı?
Bu ihanetin müsebbibi Almanya'dan İsviçre'ye Nükleer Fisyon çalışmalarıyla atom bombasının alt yapısını oluşturan buluşuyla dünya savaş tarihinin kaderini belirleyen bilim adamlarından biri olan Otto Hanh’dır. Savaş sonrası yıkılan yakılan, itibarı yerle yeksan olan Almanya’nın yeniden ayağa kalkması için savaş sonrası bilimsel çalışmalar için Almanya’nın umudu olan Otto Hanh Nobel ödülünü almak için 10 Aralık 1946’da Stockholm’e karısı ile birlikte gelir. Ödül törenlerinden saatler önce beklenmeyen bir misafir hesaplaşmak için Grand Hotel’e adeta baskın yapar.
Lise Meitner, 1933 yılında gencecik bir fizikçi olarak Almanya’ya geldiğinde Otto Hanh onu kanatları altına alır ve tam otuz yıl gayretle çalışırlar. Ancak Lise’nin hayatının her dönemi taşıdığı kimliklerden dolayı sınanır. Önce kadın kimliğinden dolayı üniversitede ve enstitüde kabul görmez ama yılmadan gece gündüz çalışır ve ilk kadın profesör ünvanını alır. 1938’de Hitler’in yahudilere zulmü arttıkça bu seferde yahudi kimliği başına bela olur oysa Nükleer Fisyon çalışmaları son aşamaya gelmiştir, ancak Otto, Lise’nin arkadaşının hayatının tehlikede olduğunu düşünerek biraz da alttan alta çalışmanın tek sahibi olmayı istediğinden Lise’nin İsviçre’ye kaçmasına destek olur. Çalışmanın son aşamasında yaşadığı problemi Lise’e yazar ve ondan yardım ister. Lise, fizik dehasıyla çalışmanın puzzledaki son parçasını koyar ancak bu büyük buluşun dünyaya tanıtımı için yazılan makalede tek bir kişinin imzası vardır: Otto Hanh.
Otto Hanh, sonraki röportajlarında da bir kez bile Lise’den ve onun bu projeye katkısından bahsetmez.
Aradan 8 yıl geçtikten sonra Otto’nun ödül alacağı gün Lise Meitner hesaplaşmaya, yarım kalan ne varsa konuşmaya Otto ve karısının kaldığı otele gelmiştir.
Otel odasında bulunan ve romanda sıkça tasvir edilen Joseph Mallord William Turner Denizde Kar Fırtınası tablosu Otto ve Lise arasında geçen zihin ve duygu fırtınasının sembolik bir temsili gibidir.
Otto’nun karısının kendini yalnızca kocasına adayarak yaşadığı ve gün geçtikçe anlamını yitiren yaşamı, Lise’ nin haksızlar karşısında ayakta kalma mücadelesi aslında kadınların tarih boyunca maruz kaldıkları haksızlıkların acı örnekleri. Kitabı okurken kadın olmanın zorluğunu hissettikçe canım çok yandı.
Bilim insanlarının milyonlarca insanın ölümüne yol açacak bir buluşa imza atarken yalnızca bilimsel hırslarıyla duygusuzca yol almaları kanımı dondurdu. O dönemde Alman halkının Hitler’in Yahudi soykırımına ve Avrupa topraklarını işgaline sessiz kalaması, bilim insanları biz yalnızca bilimsel gelişime destek olduk, savaşı gerçekleştşren bizler değiliz diyerek insanlık onurunu balçıkla sıvayan vahşetten ellerini yıkadıklarını düşünmesi, Amerika Hiroşima ve Nagazaki’ye attığı bomba ile milyonlarca insanın katili iken kendini savaşı bitiren kahraman ilan etmesi insanlık tarihinin kara lekelerinden yalnızca birkaçıdır.
Bu kitabın bu konular üzerine de çok katmanlı bir hesaplaşmayınortaya koyarak okuyucuyu sürükleyen diyalog yöntemiyle irdelemesini çok beğendim.
Kısacası zihin açan sürükleyici ve etkileyici bir kitap.
Not: Youtube’den “Lise Meitner NTV Einstein’ın Büyük Fikri” belgeselinden bu konuya dair bilgi edinebilirsiniz.
·
47 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.