Zor Bir KitapPsikoloji
Freud'un izinden giden fakat Freud eleştirisi yapmaktan da geri durmayan Jung, dört makalesinin toplandığı bu kitapta dört arketipten bahsediyor: Anne, yeniden doğuş, ruh ve şeytan. Arketip insan varlığında yer alan temel unsurları içeriyor ve Jung bunların masallarda, efsanelerde, dînî inançlarda çeşitli şekillerde ortaya çıktığını ifade ediyor. Kurduğu bağlantıların -en azından rüyalar bağlamında da olsa- a priori bir kesinliği olmadığını üçüncü makalesinde (s. 125) söylüyor. Gerçekten de bazı yerlerde ben örnekleri hayli zorladığı izlenimine kapıldım.
Ancak bu kitabı daha iyi anlayabilmek için, önce Jung'un bütün kitapları, özellikle de dipnotlarda referans olarak verilen makale ve kitapları okunmalı, sonra yine dipnotlarda verdiği diğer kitap ve makalelere gidilmeli gibi geldi bana. Bu kitabı okurken tüm bu referanslar da göz önüne alınırsa kitap kendini açabilir.
Jung'un Freud'u eleştirdiği temel terimin bilinçaltı olduğu üçüncü makalede (s. 121) gözleniyor. Jung altta bir bilinçten değil, dışta bir bilinçten söz ediyor ve bilinçaltı terimine açık bir eleştiri getiriyor. Bazen bilinçdışının bilincin altında değil, üstünde olduğunu, ona yükselmedikçe çözülemeyeceğini masallardaki örnekler üzerinden belirtiyor. Kaldı ki Jung sadece Freud'u değil, insan beyninin doğuştan bir tabula rasa (boş levha) olduğunu söyleyen John Locke'u da eleştiriyor (s. 150). Arketipler terimi tabula rasa'nın karşısına konulmuş bir tez ya da antitez görünümü içeriyor.
İlginç olan bir başka nokta da insanın iki bilinç boyutu olarak rasyonel ve inanca dayalı ya da uygar ve ilkel, başka bir deyimle psişik ve zihinsel (s. 152-153) yönlerini görmesi. Bu yönüyle Batıda oluşan psikoloji'nin kavramsallaşmasında Jung önemli bir isim görünümünde.
Jung'un görüşleri psikoloji ve psikiyatri sınırları içinde kaldığı için eleştiriye açık görünüyor. Ama arketip fikrinin -Jung'un sınırları içinde kalmamak kaydıyla- çeşitli nitelikleriyle Tanrı, ibadet, kurban, sunak ya da hac, kutsal mekânlar, görünmeyen varlıklar, belli başlı yasaklar, ahlâk, kötülük, yeniden diriliş ve hesap verme gibi temel dînî gerçeklikleri açıklamakta faydalı olabileceği kanaatine de vardım.
·
64 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.