“GÖLGELER…”Duygu ve düşünceler
Yine oldukça ilginç bir kitabın yorumuyla buradayım. Yazarı Ömer Zülfü Livaneli;
Hem müzisyen, hem sinema yönetmeni, hem de müthiş bir edebiyatçıdır kendisi. Onun şarkılarıyla büyüdük, şimdi kitaplarıyla zenginleşiyoruz.
‘
Gölgeler’ kitabı, yazarın ‘Konstantinniye Oteli’ romanının bir bölümünün genişletilmiş haliymiş.
Kitapta tanıdığımız, dizelerini ve kitaplarını okuduğumuz birçok isim, yazar, şair, devlet adamı Takma Adlarıyla önümüze çıkıyor. Kimler var, kimler yok ki.. hatta kitapta adı geçenlerin bir listesini yaptım, Takma ve Gerçek Adıyla kim kimdir, ben şu an kimi okuyorum, unutmayayım diye (listeyi bu incelememin altına da paylaşıyorum ayrıca).
Öncelikle Mahlas nedir; kitapta hep Mahlas’tan söz ediliyor. Anlamı: Gerçek isim yerine kullanılan Takma addır. Dilimize Arapçadan geçen bir kelime. Neyse dilbilim konularında derinleşmeden kitaba döneyim.
Livaneli burada, edebiyat dünyasında Mahlas kullanan kimlerdir ve ne için bunu yapmışlar ve hangi adları kullandıklarını yazmış. Hepsi de çeşitli nedenlerden ötürü kimliklerini gizleyerek, takma ad kullanmışlar. Çoğu baskılardan, sansürden kurtulabilmek için, kimisi seçim derdinden, polis korkusundan, kimi de utangaçlıktan böyle takma adların arkasına saklanmışlar. Kısacası ‘Gölgeler’ yaratmışlar kendilerine. Edebiyat dünyası Gölgeler diyarı olmuş adeta.
Birkaç örnek verecek olursam kitaptan: Fatih Sultan Mehmet’in kendine uygun gördüğü takma ad ‘Avni’ymiş. Bana çok ilginç geldi. Koskoca ve her şeyin mutlak sahibi bir padişah kendisine neden Avni desin ki yani değil mi. Ama ‘Avni’ kelimesinin anlamına bakınca, kendisine ‘yardım etmek isteyen, yardım eden kişi’ olarak bu ismi yakıştırmış olduğunu anlamış oldum. ‘Avni’ takma adıyla bir Rum dilberine akıl almaz övgülerde bulunmuş şiirlerinde. Kimsenin aklına gelmemiştir bunları onun yazdığı, güzel bir taktik uygulamış.
Diğer bir örnek, Halide Edip Adıvar’ın takma ad olarak ‘Halide Salih’i seçmesi. O da böylece kadın kimliğini korumuş.
Atatürk ise, Cumhurbaşkanı iken ‘Asım Us’ takma adıyla gazetelere yazılar yazarmış. Hükümetin bazı politikalarını eleştirirmiş. Sanırım bu da dünya tarihinde bir ilktir.
Ve bunun gibi birçok yazar ve şairlerin de takma ad ve arkalarındaki hikâyesi verilmiş bu kitapta.
Sultan Ahmet Meydanı’nda bir gece yarısı bütün bu Takma Adlı şahsiyetler bir araya geliyor. Hayali ama neşeli bir buluşma için. Sürekli isimlerini duyduğumuz bu kişilerin bir araya gelip sohbet ettiklerini düşünsenize.. Ve takma isim kullanan bu insanlar kitap içinde neler söyleyerek anlatmışlar kendilerini ve bulundukları durumu. İçerisinde çizimler ve şiirler de bulunan, dolu dolu bir öykü kitabı.
Hepsinin bir Mahlas’a sahip olmaları dışında, bir de ortak bir yönleri daha var: hepsi de İstanbul’u sevmişti ve anlatmıştı dizelerinde. Hepsinin yâd edeceği bir şey vardı bu şehirde.
Yazarın kitabın başında da dediği gibi, bir alıntısıyla sonlandırıyorum incelememi:
‘Hayalet gibiyiz. Bizi görmüyorlar. Ama zaten hayaletiz. Meşhur yazarların takma adlarıyız. Takma ad’dan gerçek insan olur mu? Yokuz işte. Kimse bizim farkımızda değil. Birbirimize göre var olmamız hiçbir anlam ifade etmiyor,
bu dünyaya göre yokuz.
İsimlerimizi binlerce insan biliyor,
ama yazılarımızı onbinler okuyor..’ (s. 14).
İstanbul severlerin ve yazarların takma adlarıyla geçen öykülerini merak edenlerin, bu kitabı okumalarını tavsiye ederim…
-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*
KİM KİMDİR LİSTESİ
- Avnî : Fatih Sultan Mehmet
- Asım Us : Mustafa Kemal Atatürk
- Halide Salih : Halide Edip Adıvar
- Üsküplü Ahmet Agâh : Yahya Kemal Beyatlı
- Saksağan : Reşat Nuri Güntekin
- Orhan Selim : Nâzım Hikmet
- A. Metin : Sabahattin Ali
- F.M. ikinci: Kemal Tahir
- Raşit Kemali : Orhan Kemal
- Mehmet Ali Sel : Orhan Veli Kanık
- Kemal Sadık : Yaşar Kemal
- Ali Kaptanoğlu : Attilâ İlhan
- Cemasef : Cemal Süreya
- Ayhan Çağlar : Ece Ayhan
- William Flynn : Ülkü Tamer
Gölgeler’ kitabı, yazarın ‘Konstantinniye Oteli’ romanının bir bölümünün genişletilmiş haliymiş.
Kitapta tanıdığımız, dizelerini ve kitaplarını okuduğumuz birçok isim, yazar, şair, devlet adamı Takma Adlarıyla önümüze çıkıyor. Kimler var, kimler yok ki.. hatta kitapta adı geçenlerin bir listesini yaptım, Takma ve Gerçek Adıyla kim kimdir, ben şu an kimi okuyorum, unutmayayım diye (listeyi bu incelememin altına da paylaşıyorum ayrıca).
Öncelikle Mahlas nedir; kitapta hep Mahlas’tan söz ediliyor. Anlamı: Gerçek isim yerine kullanılan Takma addır. Dilimize Arapçadan geçen bir kelime. Neyse dilbilim konularında derinleşmeden kitaba döneyim.
Livaneli burada, edebiyat dünyasında Mahlas kullanan kimlerdir ve ne için bunu yapmışlar ve hangi adları kullandıklarını yazmış. Hepsi de çeşitli nedenlerden ötürü kimliklerini gizleyerek, takma ad kullanmışlar. Çoğu baskılardan, sansürden kurtulabilmek için, kimisi seçim derdinden, polis korkusundan, kimi de utangaçlıktan böyle takma adların arkasına saklanmışlar. Kısacası ‘Gölgeler’ yaratmışlar kendilerine. Edebiyat dünyası Gölgeler diyarı olmuş adeta.
Birkaç örnek verecek olursam kitaptan: Fatih Sultan Mehmet’in kendine uygun gördüğü takma ad ‘Avni’ymiş. Bana çok ilginç geldi. Koskoca ve her şeyin mutlak sahibi bir padişah kendisine neden Avni desin ki yani değil mi. Ama ‘Avni’ kelimesinin anlamına bakınca, kendisine ‘yardım etmek isteyen, yardım eden kişi’ olarak bu ismi yakıştırmış olduğunu anlamış oldum. ‘Avni’ takma adıyla bir Rum dilberine akıl almaz övgülerde bulunmuş şiirlerinde. Kimsenin aklına gelmemiştir bunları onun yazdığı, güzel bir taktik uygulamış.
Diğer bir örnek, Halide Edip Adıvar’ın takma ad olarak ‘Halide Salih’i seçmesi. O da böylece kadın kimliğini korumuş.
Atatürk ise, Cumhurbaşkanı iken ‘Asım Us’ takma adıyla gazetelere yazılar yazarmış. Hükümetin bazı politikalarını eleştirirmiş. Sanırım bu da dünya tarihinde bir ilktir.
Ve bunun gibi birçok yazar ve şairlerin de takma ad ve arkalarındaki hikâyesi verilmiş bu kitapta.
Sultan Ahmet Meydanı’nda bir gece yarısı bütün bu Takma Adlı şahsiyetler bir araya geliyor. Hayali ama neşeli bir buluşma için. Sürekli isimlerini duyduğumuz bu kişilerin bir araya gelip sohbet ettiklerini düşünsenize.. Ve takma isim kullanan bu insanlar kitap içinde neler söyleyerek anlatmışlar kendilerini ve bulundukları durumu. İçerisinde çizimler ve şiirler de bulunan, dolu dolu bir öykü kitabı.
Hepsinin bir Mahlas’a sahip olmaları dışında, bir de ortak bir yönleri daha var: hepsi de İstanbul’u sevmişti ve anlatmıştı dizelerinde. Hepsinin yâd edeceği bir şey vardı bu şehirde.
Yazarın kitabın başında da dediği gibi, bir alıntısıyla sonlandırıyorum incelememi:
‘Hayalet gibiyiz. Bizi görmüyorlar. Ama zaten hayaletiz. Meşhur yazarların takma adlarıyız. Takma ad’dan gerçek insan olur mu? Yokuz işte. Kimse bizim farkımızda değil. Birbirimize göre var olmamız hiçbir anlam ifade etmiyor,
bu dünyaya göre yokuz.
İsimlerimizi binlerce insan biliyor,
ama yazılarımızı onbinler okuyor..’ (s. 14).
İstanbul severlerin ve yazarların takma adlarıyla geçen öykülerini merak edenlerin, bu kitabı okumalarını tavsiye ederim…
-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*
KİM KİMDİR LİSTESİ
- Avnî : Fatih Sultan Mehmet
- Asım Us : Mustafa Kemal Atatürk
- Halide Salih : Halide Edip Adıvar
- Üsküplü Ahmet Agâh : Yahya Kemal Beyatlı
- Saksağan : Reşat Nuri Güntekin
- Orhan Selim : Nâzım Hikmet
- A. Metin : Sabahattin Ali
- F.M. ikinci: Kemal Tahir
- Raşit Kemali : Orhan Kemal
- Mehmet Ali Sel : Orhan Veli Kanık
- Kemal Sadık : Yaşar Kemal
- Ali Kaptanoğlu : Attilâ İlhan
- Cemasef : Cemal Süreya
- Ayhan Çağlar : Ece Ayhan
- William Flynn : Ülkü Tamer·
1 +1'leme
·1.075 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.