Dostoyevski'nin İnsan Ruhunu Keşfi: BudalaEdebiyat
Büyük romanların büyük meseleleri olur. Bir romanı büyük bir roman olarak atfetmenin gerisinde, okuyup bitirdikten sonra sizinle kalan düşüncelerin, sıradan insanların düşünemeyeceği kadar yoğun olması yatar. İnsanlığın en temel ama en karmaşık meselelerini kuyumcu titizliğiyle ve insan psikolojisini lime lime ederek anlatan Dostoyevski için Nietzsche’nin söylediği doğrudur: Dostoyevski, insanlığın en büyük psikologlarından biri.
Oldukça yoğun bir okumayla son haftamı Budala’nın satırları arasında geçirdim. Dostoyevski’nin dört büyük romanı arasında (Suç ve Ceza, Budala, Ecinniler, Karamazov Kardeşler) gösterilen Budala, saf iyiliğin karşısında çıplak gerçekliğin çatışmasını ele alıyor.
Fyodor Dostoyevski, 1869 yılında yayımlanan Budala adlı eserinde, insanın içsel çatışmalarını, toplumla olan ilişkisini ve ahlaki değerlerini sorgulayan derinlikli bir yapıt ortaya koymuştur. Romanın başkarakteri olan Prens Lev Nikolayeviç Mışkin, saf iyiliğiyle tanınırken onun etrafında gelişen trajik olaylar ise insan doğası ve toplum üzerine önemli çıkarımlar yapmamıza olanak tanır. Dostoyevski, yalnızca bir hikâye anlatmaktan öte, insan ruhunun karanlık yönlerini ve toplumun bu ruhu nasıl şekillendirdiğini sorgulamaktadır.
Tedavisi için İsviçre’den dönerden Petersburg-Varşova karşımıza çıkan Prens Mışkin, sergilediği özellikler bakımından toplumun “budala” olarak nitelendirdiği biridir. Herkese karşı sergilediği saf iyilik; sırasıyla onun önce budala, ardından tuhaf, aslında herkesten daha akıllı olduğunu ortaya çıkarsa da toplum tarafından dışlanır. Kendisine kalan bir miras işi için Petersburg’a geri dönen Prens Mışkin, Mışkin ailesinin son üyelerinden Livazeta Prokoyevna ile tanışmak ve ondan akıl almak için Yepançin ailesine gider. Burada General Yepançin tarafından karşılanan Prens, bu aile sayesinde sosyetenin içerisine girecek, burada kurduğu ilişkiler sayesinde romanın ince ince örülmesine vesile olacaktır.
Roman atmosferi, daha romanın giriş bölümünden itibaren oldukça güçlü kurulur. 711 sayfalık bu romanı bana bir hafta içinde okutan sır, psikolojik çözümlemelerin yoğunluğuna rağmen, romanın başından sonuna kadar sürekli olarak sürükleyici bir hava taşımasıydı. Bunun ötesinde, romanın en belirgin karakterleri, kendi içsel çatışmalarını ve özelliklerini en güçlü şekilde yansıtan figürlerdi. Nastasya Filippovna, aşkın ve yıkımın simgesi olarak, tutkusunun ve özgürlüğe duyduğu ihtiyacın yıkıcı etkilerini taşıyor; Rogojin, Nastasya’ya olan saplantılı sevgisiyle derin bir karanlık barındıran bir karakter olarak öne çıkıyor; Aglaya, çılgın tavırlarıyla aradığı şeyi bulamayan, ancak derinlerinde temiz bir ahlâk taşıyan biri; General Yepançin, etliye sütlüye karışmayan tavrıyla toplumun yozlaşmış değerlerine karşı mesafeli duruyor; Ganya, aşkını maddi çıkarlarının gerisine atarak, hesapçı bir karakter olarak dikkat çekiyor; İppolit, ölüme yaklaşırken hayatla dalga geçen, nihilist bir bakış açısına sahipken; Lebedev, bazen komik ve hesapçı tavırlarıyla romanın mizahi yönüne katkı sağlıyor. Bu karakterler, romanın derinliğini oluşturan ve unutulmaz kılan önemli figürlerdi.
Romanda temel temalar olarak öne çıkan üç kavram “iyilik”, “aşk” ve “toplum”dur. “İyilik” bahsinde Prens Mışkin’i kullanan yazar, bu “Hristiyan ermiş”in toplumun yoz değerlerince nasıl dışlandığını anlatacaktır. Onun iyiliği, çevresindekiler tarafından garipsenir ve çoğu zaman bir tuhaflık ve zayıf olarak görülür. “Aşk” konusunda Dostoyevski sıradan bir aşk anlatıcısı olmayacaktır. Romanda merkezde yer alan Nastasya Filippovna, Rogojin ve Mışkin arasında bir aşk üçgeninde sıkışıp kalır. Nastasya’nın aşkı, sadece duygusal bir bağdan ibaret değildir; onun içindeki yıkıcı bir tutkuya, özgürlüğe duyduğu ihtiyaca ve toplumdan kaçış arayışına dönüşmüştür. Rogojin, Nastasya’yı saf bir şekilde sevmesine rağmen, aşkı bir saplantıya dönüştürür ve bu saplantı, nihayetinde onun ölümüne yol açar. Mışkin ise aşkı saf, ideal bir şekilde arzularken gerçek dünyada bu tür aşkların var olamayacağını anlar. Bu üçlü arasındaki aşk ilişkileri, tutkuların, saplantıların ve yıkıcı arzuların insana nasıl zarar verebileceğini göstermektedir. “Toplum” hususu ise romanın üçüncü ve en büyük katmanlarından birini oluşturur. Prens Mışkin’in saflığı, onun topluma eklemlenmesini zorlaştıracak, öte yandan maddi çıkarlarını tüm değerlerinin önüne koyan yüksek zümre kesimi de Prens’i anlamayacaktır. Anlamayanın yaptığı en kolay şeyse onu reddetmektir. Bu kirli oyunlara gelemeyen, onlar gibi olamayan, onları da kendine dönüştüremeyen Prens sonunda kaybeden taraf olur.
Romandan pek çok güçlü karakter olmasına karşın temelde üç karakter romanın örgüsü içinde başrol oynar: Prens Mışkin, tamamıyla iyi bir insan olabilmenin mümkün olmayacağını bizlere gösterir. Çabası saygıdeğerdir, tertemiz bir insan oluşu takdire şayandır ancak toplumda böylesinin karşılığı yoktur. Rogojin, romanın en karmaşık karakterlerinden biridir. Aşkı, tutkunun ve saplantının derinliklerine kadar götürür. Nastasya’ya olan sevgisi, onu tahrip eder. Bu sevgi, insanın içindeki karanlık yönlerin ortaya çıkmasına neden olur. Rogojin’in karakteri, Dostoyevski’nin insan ruhunun en karanlık köşelerini keşfetme arzusunun bir yansımasıdır. Romanın en sıra dışı karakterlerinden Nastasya ise sadece bir "güzel kadın" değil, aynı zamanda özgürlüğü ve kimliğini arayan, içsel bir çatışma yaşayan bir kadındır. Onun hikâyesi, aşkın ve özgürlüğün yıkıcı bir şekilde iç içe geçtiği bir trajediyi anlatır. Trajik sonu, yaşadığı ruh karmaşasının belirgin bir sonucu olarak karşımıza çıkacaktır.
Dostoyevski, diğer bütün büyük romanlarında yaptığını bu romanında da ustalıkla yapar: Derinlemesine bir kazı çalışmasıdır bu. Felsefenin ve psikolojinin büyük yardımını arkasına alarak, insan ruhunun en karanlık yönlerini keşfeder. Beni bir haftadır 19. Yüzyıl Rusya’sında yaşatan bu roman, kişisel okuma tarihimin en büyük adımlarından biri oldu. Böylesi bir yazarın bu dev romanını okumak, ondan sonra doğmakla mümkün olabilirdi. Düşündüğümde şaşıyorum: Bu nasıl bir şans böyle?
·
69 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.