"Gregor Samsa bir sabah huzursuz düşlerinden uyandığında kendini yatağında kocaman bir böceğe dönüşmüş buldu." Bu cümleyi tam altı sene önce de okumuştum fakat benim için Gregor Samsa'nın yaşadıkları bir anlam ifade etmediğinden kitabı yarım bırakmıştım. Bu altı senede Franz Kafka'nın hayatını araştırmam ve hayatımın bazı dönemlerinde"Gregor Samsa'lığı" tatmam (ayrıca bu eseri okumamış olmanın yükü) sonucunda kitaba yeniden başladım. İkinci okumanın en başında kitabı ilk seferde yarım bırakma sebeplerimden birini daha fark ettim; "Bir adam var sabah uyanıyor ve bir bakıyor ki kocaman bir böceğe dönüşmüş ancak hâlâ daha işe yetişmeyi düşünüyor, ne kadar saçma!" Saçma değilmiş. İnsan çalışmak zorundaysa, insanın bakmakla yükümlü olduğu bir ailesi varsa bu ütopik bir durum değilmiş. Kitabı herkes kendine göre yorumluyor. Benim yorumum Kafka'nın bu eserde 'depresyonu' ele aldığıdır. Eve para getiren ve bunun dışında evde bir vasfı olmayan Gregor artık bitap düştüğünde yapayalnız kalır. Evde fazlalıktır artık, odasından çıktı mı aileyi kaosa sürükler, kendisi berbat hâle gelmiştir ve istemeden de olsa etrafındaki düzeni berbatlaştırır. Kitaptaki baba karakteri (Bay Samsa) ve Kafka'nın babasının (Bay Kafka), Franz Kafka ve Gregor Samsa'nın benzerliklerinin tesadüf olmadığı kanısındayım. Kitapta beni en çok etkileyen şey ise Gregor'un kardeşinin hayallerini destekleyip onu konservatuara gönderme isteğine karşın (hatta bu amaç Samsa'yı bir nevi hayata bağlamıştı, kısa bir süreliğine) kız kardeşinin baya baya Gregor'un ölümünü istemesi ve öldüğünde verdiği (vermediği) tepki olmuştur. Gregor'un yaşama bağlanma sebebinin artık olmaması yürek parçalayan cinsten bir durumdur. Kitabın son sayfalarını okumak bana Bir Çöküşün Öyküsü 'nü hatırlattı. Gregor o kadın kadar ilgi istemese bile en azından ailesinin onun ölümünü bu kadar hızlı kabullenmelerini istemezdi bence. Kitap kısa,akıcı ve etkileyiciydi. Ancak eserde tek bir keşkem oldu: Keşke Gregor'un iç dünyasına daha çok yer verilseydi. Belki de kitabın her okuyucuda farklı etki yaratmasını istediği için Kafka böylesine bir yöntem seçmiştir. Samsa'nın bir böceğe hem de kocaman bir böceğe dönüşmüş olması ise bana göre insanın ruhsal durumunun dışa vurumunu açıklamak için fazlasıyla zekice bir metafordur.
Hepmiz biraz Gregor Samsa'yız. Ötekileşen, yabancılaşan, dışlanan, aşağılanan, umursanmayan;'dönüşen'leriz çoğu zaman. Ancak öyle zamanlar yaşar ki insan; kendi içinde kendine yabancılaştığı, kendini anlayamadığı, başkalarına hiç açıklayamayacağı. Hayatının resmen bir başkasının (belki de bir böceğin, kocaman bir böceğin)hayatına dönüştüğü. En yakınlarının ona en uzak olduğu zamanları yaşar insan, işte, işte tam o zamanlarda Gregor Samsa oluveririz, her şeyi yapmak hevesiyle yanıp tutuşurken hiçbir şey yapamayan dev bir böcek...
DönüşümFranz Kafka · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 2022268,1bin okunma