Birey ve Özgürlük Arasında Bir DistopyaAlıntı
Çağdaş edebiyatın en önemli eserlerinden biri olan Otomatik Portakal bizlere birey ve özgürlük bağlamında bir distopya sunuyor.
Üç bölümden oluşan romanın ilk bölümü Alex ve çetesinin suç dünyasını ele alırken ikinci bölüm işlediği bir suç yüzünden hapse giren Alex’in hapishane hayatını anlatıyor. Üçüncü ve son bölüm ise Alex’in hapishaneden çıkışı ve hapishane dışındaki hayatını okuyuculara aktarıyor.
Birinci bölümdeki suç dünyası içinde yer alan Alex “kötülük bireye özgüdür, sizlere, bana ve tek tabancalığımıza özgüdür ve bizleri yaratan bizim Tanrı’dır, hem de gururla ve keyifle yaratmıştır. Ama birey olmayan şeyler kötülüğe katlanamazlar, yani devlet ve yargıçlar ve okullar kötülüğe izin veremezler çünkü bireylere izin veremezler. Hem modern tarihimiz, bu büyük makinelerle savaşan cesur, küçük bireylerin öyküsü değil midir kardeşlerim? Bu konuda ciddiyim kardeşlerim. Ama yaptıklarımı sevdiğim için yapıyorum.” diyerek birey-devlet, devlet-özgürlük ilişkisini iç konuşmalarıyla ele alıyor. Birey kötülüğü de iradesiyle yapmalıdır. İrade olmadan insan ya da birey olmayacağı gibi özgürlük de olmayacaktır.
İkinci bölümde ise Alex artık hapishaneye girmiştir. Kendisine bir numara verilir. Artık ismiyle değil numarasıyla çağrılır. İnsan değildir çünkü artık bir sayıdır Alex. İlk bölümde kötülüğün tarifi yapılırken bu bölümde ““İyilik içten gelir 6655321. İyilik seçilen bir şeydir. İnsan seçemediğinde insanlıktan çıkar.” diyerek iyiliğin tarifi yapılır. Ama yine dikkat çekici olan kötülük gibi iyiliğinde seçimle olacağından dem vurulmasıdır.
Üçüncü bölümde ise uygulanan bir tedavi ile Alex hapishaneden çıkar. O artık uyumlu bir yurttaştır hapishanede olduğu gibi artık bir sayıdır sadece insan değildir. İyilik yapmak gibi kötülük yapmak hakkı da elinden alınmıştır. Bu durum romanda “Seni insanlıktan çıkarmışlar. Artık seçme şansın yok. Toplumun onayladığı eylemlerin dışına çıkamıyorsun, sadece iyilik yapabilen küçük bir makinesin.” cümlesiyle açıklanır.
Bu roman iyilik-kötülük ekseninde birey-makine, insan-özgürlük konularına ışık tutuyor. Mesele iyilik ya da kötülük değil ya da iyi insan-kötü insan değil romandaki bir diğer ifade ile “Seçim yapamayan biri insanlıktan çıkar.” düşüncesidir.
Hemen her insan doğar doğmaz bir annenin sütüne, bir babanın güvenliğini sağlamasına muhtaç olarak doğar. Yani özgür doğmaz. Sonra bir ailenin ve o aile yoluyla aktarılan geleneklerin ve ahlak anlayışının içine doğar. Okula gider ve devletin uyumlu ve kendisine başkaldırmayan bir yurttaş olarak eğitmesine maruz kalır. En geniş manada ise insanlar bir tarihin ve mekanın içine doğar. O tarihin, toplumun, mekanın ahlak, gelenek, kültürel anlayışları ile şekillenir. Bütün bunların hepsi insanı özgürlükten alıkoyar. İfade özgürlüğü değil irade özgürlüğü olan insandır. Nitekim Otomatik Portakal da bu anlamda devlet ve toplum tarafından irade özgürlüğü elinden alınan ve birey olması ve geniş manada insan olması engellenen bireyi ve özgürlüğü ele alıyor.
Roman bu bağlamda okunursa bir anlam kazanacaktır. Ve bence romanın ismi de bir çeviri hatasıdır. Otomatik değil mekanik ya da makinedir anlatılan. Onun da ilerleyen zamanda değiştirilerek okuyucuya sunulması naçizane önerimdir.
·
35 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.