Neden domuz eti yemiyoruz ?Antropoloji-Etnoloji
Antropolog Marvin Harris tarafından yazılmış bu kitap, kültürel davranışların ve inanç sistemlerinin nedenlerini materyalist bir bakış açısıyla açıklamaya çalışır. Kitabın içeriğini genel olarak; Hindistan’da İnek Tapınması, Yahudilik ve İslam’da Domuz Yasağı, Savaş ve Şiddetin Kültürel Kökenleri ve Cadı Avları ve Orta Çağ Engizisyonu olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır.
Bu bölümleri incelenecek olursak:
Harris, Hindistan’da ineklerin kutsal kabul edilmesini dini veya mistik bir inançtan çok, ekonomik ve ekolojik nedenlere dayalı bir strateji olarak açıklar. Ona göre, Hindistan’daki inek tapınması aslında uzun vadeli tarımsal sürdürülebilirliği korumaya yönelik bir kültürel mekanizmadır. İnekler, Hindistan’daki tarım sisteminde kritik bir role sahiptir çünkü öküz üretirler. Öküzler, tarlaları sürmek ve tarımsal üretimi devam ettirmek için gereklidir. Eğer inekler kesilirse, yeni öküzlerin doğması ve tarıma katkı sağlaması zorlaşır. Hindistan’da insanların beslenme düzeni büyük ölçüde vejetaryen veya tahıl ağırlıklıdır. İnek eti yerine bitkisel kaynaklar, süt ve süt ürünleri tüketilir. Bu da ineği kesmek yerine ondan uzun vadeli faydalanmayı daha mantıklı hale getirir. İnek dışkısı, Hindistan’da gübre ve yakıt kaynağı olarak kullanılır. Bu, tarımın devamlılığı için gereklidir ve enerji kaynağı olarak da işlev görür. Hindistan sık sık kuraklık ve kıtlık yaşayan bir bölgedir.
Eğer insanlar inekleri kesmeye başlarsa, kıtlık sonrasında tarıma dönüş daha zor olur çünkü tarımı sürdürecek öküzler kalmaz. Bu yüzden ineklerin kutsallaştırılması, insanları kıtlık dönemlerinde bile onları kesmekten alıkoyan bir kültürel sigorta sistemi oluşturur. Sonuç olarak Harris, Hindistan’daki inek tapınmasının, yalnızca dini bir inanç değil, tarımsal ekonominin sürdürülebilirliği için geliştirilmiş bir strateji olduğunu savunur. Dini yasaklar, toplumun uzun vadede tarımsal üretkenliği korumasına yardımcı olmuş ve bu yüzden Hindistan kültürüne yerleşmiştir.
Harris'e göre domuz etinin Yahudilik ve İslam’da haram kabul edilmesini, dini veya manevi bir yasaktan çok, ekonomik ve çevresel faktörlere dayalı bir pratik zorunluluk olarak açıklar. Harris’e göre, bu yasak ekolojik ve ekonomik nedenlerle mantıklı hale gelmiş ve zamanla dini bir kural olarak kodlanmıştır.
Domuzlar, inek ve koyun gibi otçul hayvanlardan farklı olarak, insanlar gibi tahıl ve su tüketir. Orta Doğu gibi sıcak ve kurak bölgelerde, tahıl ve su kıt olduğu için domuz beslemek ekonomik açıdan sürdürülemezdir. Koyun ve keçiler çayır otlarıyla beslenirken, domuzların insanlarla rekabet eden bir beslenme alışkanlığı vardır.Domuzlar, sıcak iklimlerde serinlemek için çamura ve suya ihtiyaç duyar. Orta Doğu’nun kurak ikliminde, domuzları serin tutacak doğal kaynaklar kısıtlıdır. Bu yüzden, domuz yetiştirmek bölgenin ekolojik yapısına uygun değildir. Domuz eti, uygun koşullarda saklanmazsa hızlıca bozulabilir. Domuzlar, insanlar için tehlikeli parazitler ve hastalıklar taşıyabilir.
Bu yüzden, sıcak ve hijyen koşullarının sınırlı olduğu bir bölgede domuz eti tüketmek, sağlık açısından riskli olabilir. İnekler, koyunlar ve keçiler sadece yiyecek sağlamakla kalmaz, aynı zamanda süt, yün, gübre ve iş gücü de sağlar.Ancak domuzlar sadece et için beslenir ve başka bir ekonomik katkıları yoktur. Bu nedenle, tarım ve hayvancılık açısından daha verimli hayvanlar tercih edilmiştir.
Harris’e göre, domuz beslemenin ekonomik ve ekolojik açıdan mantıksız hale gelmesiyle, bu pratik yasaklanmış ve zamanla dini bir emir haline gelmiştir. Dini yasaklar, insanların mantıklı ama zorunlu görünen davranışları kalıcı hale getirmesini sağlayan güçlü araçlar olduğu için, domuz yasağı kültürel ve dini bir tabu olarak korunmuştur.
Sonuç olarak Harris, Yahudilik ve İslam’daki domuz yasağının temelinde dini veya mistik bir sebep değil, ekonomik ve ekolojik zorunluluklar olduğunu savunur. Kurak ve tarıma dayalı bir ekonomide domuz yetiştirmenin sürdürülemez olması, domuz etini yasaklayan dini kuralların oluşmasına yol açmıştır.
Harris, savaşı; insan doğasına içkin bir eğilim olarak görmek yerine, maddi ve çevresel koşulların bir ürünü olarak açıklar. Harris, savaşın nedenlerini ekonomik, ekolojik ve toplumsal dinamikler çerçevesinde analiz eder ve savaşların çoğunlukla kaynak kıtlığı ve nüfus baskısı nedeniyle ortaya çıktığını savunur.
Harris, savaşların genellikle toprak, su, yiyecek ve diğer kaynaklar üzerindeki rekabetten doğduğunu belirtir. Tarım toplumlarında nüfus arttıkça, kaynaklar yetersiz hale gelir ve gruplar arası çatışmalar kaçınılmaz olur. Savaşlar, nüfus kontrol mekanizması olarak da işlev görebilir, çünkü savaş sonucunda kaynaklara erişimi sınırlı olan topluluklar elenir.
Harris, savaşların çoğu zaman dini, ulusal veya ideolojik nedenlerle meşrulaştırıldığını, ancak temelinde ekonomik çıkarlar yattığını savunur. Örneğin Haçlı Seferleri, sömürge savaşları veya modern jeopolitik savaşlar, genellikle ideolojik bir çerçevede sunulsa da, esasen ekonomik ve stratejik hedeflere hizmet eder.
Bazı toplumlar savaşçı kültürleri benimser çünkü savaş, liderlerin otoritelerini güçlendirmelerine, ekonomik kazanç sağlamalarına ve sosyal düzeni kontrol etmelerine yardımcı olur. Harris, savaşın sadece saldırganlık veya doğal içgüdülerle açıklanamayacağını, toplumsal yapıların bu eğilimleri teşvik ettiğini ve ödüllendirdiğini vurgular.
Harris'e Savaş, kısa vadede bir grubun ekonomik ve siyasi gücünü artırabilir. ancak uzun vadede toplumları yıkıma, kaynakların tükenmesine ve sosyal çöküşe sürükleyebilir. Savaşların engellenmesi ancak kaynak paylaşımı ve ekonomik eşitsizliklerin giderilmesiyle mümkün olabilir.
Marvin Harris, cadı avlarını toplumsal, ekonomik ve politik faktörlerle açıklar. Ona göre, cadı avları irrasyonel veya sadece dini bir saplantı değil, belirli ekonomik ve toplumsal koşulların bir sonucu olarak ortaya çıkan bir baskı mekanizmasıdır.
Cadı avları genellikle Avrupa’da kıtlık, salgın hastalıklar, savaşlar ve ekonomik çöküş gibi kriz dönemlerinde yoğunlaşmıştır. Bu tür krizler sırasında insanlar suçlayacak bir günah keçisi aramış, toplumun zayıf ve dışlanmış kesimleri (özellikle yaşlı kadınlar, fakirler ve sosyal normlara uymayanlar) hedef haline gelmiştir.
Harris’e göre, cadı suçlamaları bazen ekonomik kazanç sağlamak için de kullanılmıştır. Cadı ilan edilen kişilerin mal varlıklarına kilise veya devlet tarafından el konulabiliyordu. Özellikle mülk sahibi yaşlı kadınlar, miraslarının başkalarına geçmesini isteyen kişiler tarafından kolayca hedef alınabiliyordu.
Cadı avlarının çoğunlukla kadınları hedef alması, Harris’e göre, kadınların ekonomik ve toplumsal hayattaki rollerine yönelik bir saldırıydı. Avrupa’da feodalizmin sona ermesiyle birlikte, kadınların bağımsız hareket etmesi ve ekonomik olarak kendi ayakları üzerinde durması bazı gruplar için tehdit oluşturuyordu. Özellikle şifacı kadınlar, ebeler ve halk tıbbıyla uğraşanlar, kilise ve resmi tıp otoriteleri tarafından cadılıkla suçlanarak marjinalleştirilmiştir.
Cadı avları, kilisenin otoritesini pekiştirmek ve dinsel disiplini artırmak için kullanılan bir araçtı. Kilise, büyü ve cadılıkla mücadele adı altında halkın inançlarını ve davranışlarını kontrol etmeye çalışmıştır.
Harris’e göre, cadı avları bir tür politik manipülasyon olarak kullanılmış ve toplum içindeki gerilimi yönetmek için bir araç haline gelmiştir.
Kitap hakkında genel bir değerlendirme yapacak olursak farklı toplumlarda farklı kültürel inanış ve uygulamalar olsa bile bu inanış ve uygulamaların ortak noktası, hepsinin ekonomik, ekolojik ve toplumsal koşullar tarafından şekillendirilmiş olmasıdır. Harris, kültürel materyalizm yaklaşımıyla, bu inançların ve pratiklerin yalnızca mistik nedenlerle değil, toplumların hayatta kalmasını sağlayan pratik zorunluluklarla da ilgili olduğunu savunur.
Dini yasaklar, kutsallık atfedilen hayvanlar veya cadı avları gibi olaylar, genellikle toplumun üretim biçimi ve çevresel koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Örneğin: Hindistan’da ineklerin kutsal olması, tarımsal sürdürülebilirliği korumaya yöneliktir. Domuz yasağı, çevresel ve ekonomik faktörlerle şekillenmiştir. Cadı avları, toplumsal kriz dönemlerinde ekonomik ve politik çıkarlar doğrultusunda yürütülmüştür.
Başlangıçta ekonomik veya ekolojik nedenlerle ortaya çıkan uygulamalar, dini ve kültürel yasalar haline gelerek kalıcılaşır. Örneğin: Domuz yasağı, Orta Doğu’da ekonomik bir zorunluluktan doğmuş ancak dini bir tabu haline gelmiştir. Cadı avları, kadınları ve farklı düşünen bireyleri kontrol etmenin bir yolu olarak ortaya çıkmış, ancak dini inançlarla meşrulaştırılmıştır.
Harris, bu inanış ve uygulamaların genellikle toplumsal krizler ve kaynak kıtlığıyla bağlantılı olduğunu söyler. Örneğin: Savaşlar ve toplumsal baskılar, cadı avlarını ve karşı kültür hareketlerine yönelik saldırıları artırmıştır. Belirli hayvanlara yönelik yasaklar, besin kıtlığı ve ekolojik sürdürülebilirlik kaygılarıyla ilişkilidir.
Kültürel yasaklar ve inanışlar, genellikle mevcut iktidar yapıları tarafından kontrol aracı olarak kullanılmıştır. Örneğin: Cadı avları, kilisenin ve devletin otoritesini pekiştirmek için kullanılmıştır. Savaşların ideolojik olarak meşrulaştırılması, yöneticilerin halk üzerindeki kontrolünü artırmasına yardımcı olmuştur...!!!
·
97 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Güzel bir özet olmuş, elinize sağlık. Kitap, kültürel materyalizmin kurucusu Marvin Harris'in kuramını dünyadan örneklerle desteklediği bir çalışma olarak da okunabilir.
