Yaşasın SAE
Ahmet Hamdi Tanpınar 
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Dikkat Spoiler İçerir!!
Kitapta Doğu-Batı çatışmasından öte klasik olan ile modern olanın çatışmasını görürüz. Halihazırda bu çatışmayı sadece bizim değil, aynı zamanda Batı toplumları tarafından da yaşandığını düşünülürse bu ayrıntı önem taşır. Ancak biz romanda bu çatışmanın ortasında kalan, kim olduğunu bilmeyen bireyler üzerinden Türk toplumunu görürüz.
Romanın başalarını Osmanlı’nın son dönemleri gibi düşünebiliriz. Karakterimiz yoksulluk içerisindedir, Andronikos’un hazinesi ve cıvayı altına çevirmek gibi akıl dışı işlerin peşinden koşar. Bu dönemi bize hissettirmek derdindeki Ahmet Hamdi de kitabın sonraki kısımlarına, yani karakterimizin gitgide modernleştiği yerlere oranla çok daha fazla Arapça ve Farsça kelime kullanır. Hayri İrdal’ın özünü, eskiliğini, muhafazakarlığını bize buram buram hissettirir.
Hayri İrdal çocukluğundan beri yoksulluk çekmiş, elinden bir iş gelmeyen, anlaşılamamış, cahil, sünepe ve makus talihli bir adamdır. Dönemin özellikileri ve karakterin yaşadığı dönüşümlerle birlikte Türk toplumunu simgeler. Babasını sevmiyordur Hayri İrdal, babasını öldürmelidir. Doktor Ramiz’in yaptığı psikanalizm sürecindeki gördüğü bir ya kaplanı öldürmeli ya da kaplan tarafından öldürülüp yeniden doğmalıdır. Baba; eski kültürü, eski kimliği ve otoriteyi simgeler. Hikayenin ortalarında son babası -yaşlı Abdusselam Bey- borç içinde ölür, Osmanlı Devleti yıkılır.
Karakterimiz Halit Ayarcı ile tanışır. Hayri İrdal’a sana bakınca kendimi görüyorum, bana eski halimi hatırlatıyorsun der. Her cümlesi bir aforizma niteliğinde, modern olan, etrafındaki herkesi etkileyen ve kendine benzeten bu adamın modern Batı toplumu olduğu düşünülebilir. Birlikte Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü kurarlar. Bu kurumun varlığının gerek olduğuna veya ne iş yapacağını kimse bilmez, herkes soru işaretleriyle yaklaşır. Yine de herkes bu “modern” kurumun gerekli olduğunu duyduktan sonra sorgulamayı gereksiz bulur, herkes kendi kendini ikna eder. Ancak bu kurum kendi değerlerini ve işlevini yine kendisi oluşturacaktır. Cumhuriyetle ve modernleşme çalışmalarıyla kendi kimliğini yeniden inşa etmesi gerekecek olan Türk toplumu gibi. İspiritizma Cemiyeti’ndeki bütün tanıdıklarımız Halit Ayarcı’nın tedrisatından geçer, klasik olanı yani eskiyi terk edip modern olana yönelir.
Bu süreçte Hayri İrdal yeni hayatına bir türlü alışamaz. Eski karısı Emine hala aklındadır, oğlu Ahmet’le ilişkisi bir türlü düzelmez. Nasıl eski kimliğini içinden atamayan ve bu kimlikten doğan yeni üst bir kimliği benimsemeye çalışacak olan bir toplumun yaşayacağı çatışmalar içerisindedir. Ancak eski biçare hayatından kurtulduğu içinde mutludur. Halit Ayarcı’nın etkisiyle yeni olanı benimsemeye başlar. Kitaptaki Halit Ayarcı’nın bu konu hakkındaki cümleleri çok etkileyicidir.
Hikayenin sonunda herkesin modernleşmeyi ve değişimi yalnızca kendi çıkarlarıyla çatışmadığı sürece istediğini görürüz. İnsan değişimi yalnızca değişen kişi kendisi olmadığı zaman sever. Halit Ayarcı bu duruma şaşkındır, kendi eğitiminden geçen bunca kişinin kendi evlerini niçin modern bir şekilde inşa etmek istemediğini kabullenemez. Saatleri Ayarlama Enstitüsü dağılır, “Ben yanıldığımı anladım” der. Ancak en sonda karakterimiz Hayri İrdal doğruluğuna ve lüzumuna inanmaya başladığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün sokaktaki çalışanlarını kendi başına korumak zorundadır.
Kitap karakter ve olaylarıyla bizi psikanalitik çözümlemelere sürükler, sembolizme doyarız. Çok ağır bir dille başlar ve bizi internet veya sözlük kullanmaya zorlar. Ancak akışkan, yoğun ve son derece usta bir üslupta mizahi bir şekilde ilerleyen kitabı bir an önce bitirmek isteriz. Şüphesiz ki modernizmin yarattığı problemi sadece Türk edebiyatında değil, dünya edebiyatında da en iyi şekilde anlatan kitaplardan biri olan Saatleri Ayarlama Enstitüsü herkesin yorularak da olsa okuması gereken bir kitaptır.
Ahmet Hamdi Tanpınar Saatleri Ayarlama Enstitüsü Dikkat Spoiler İçerir!!
Kitapta Doğu-Batı çatışmasından öte klasik olan ile modern olanın çatışmasını görürüz. Halihazırda bu çatışmayı sadece bizim değil, aynı zamanda Batı toplumları tarafından da yaşandığını düşünülürse bu ayrıntı önem taşır. Ancak biz romanda bu çatışmanın ortasında kalan, kim olduğunu bilmeyen bireyler üzerinden Türk toplumunu görürüz.
Romanın başalarını Osmanlı’nın son dönemleri gibi düşünebiliriz. Karakterimiz yoksulluk içerisindedir, Andronikos’un hazinesi ve cıvayı altına çevirmek gibi akıl dışı işlerin peşinden koşar. Bu dönemi bize hissettirmek derdindeki Ahmet Hamdi de kitabın sonraki kısımlarına, yani karakterimizin gitgide modernleştiği yerlere oranla çok daha fazla Arapça ve Farsça kelime kullanır. Hayri İrdal’ın özünü, eskiliğini, muhafazakarlığını bize buram buram hissettirir.
Hayri İrdal çocukluğundan beri yoksulluk çekmiş, elinden bir iş gelmeyen, anlaşılamamış, cahil, sünepe ve makus talihli bir adamdır. Dönemin özellikileri ve karakterin yaşadığı dönüşümlerle birlikte Türk toplumunu simgeler. Babasını sevmiyordur Hayri İrdal, babasını öldürmelidir. Doktor Ramiz’in yaptığı psikanalizm sürecindeki gördüğü bir ya kaplanı öldürmeli ya da kaplan tarafından öldürülüp yeniden doğmalıdır. Baba; eski kültürü, eski kimliği ve otoriteyi simgeler. Hikayenin ortalarında son babası -yaşlı Abdusselam Bey- borç içinde ölür, Osmanlı Devleti yıkılır.
Karakterimiz Halit Ayarcı ile tanışır. Hayri İrdal’a sana bakınca kendimi görüyorum, bana eski halimi hatırlatıyorsun der. Her cümlesi bir aforizma niteliğinde, modern olan, etrafındaki herkesi etkileyen ve kendine benzeten bu adamın modern Batı toplumu olduğu düşünülebilir. Birlikte Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü kurarlar. Bu kurumun varlığının gerek olduğuna veya ne iş yapacağını kimse bilmez, herkes soru işaretleriyle yaklaşır. Yine de herkes bu “modern” kurumun gerekli olduğunu duyduktan sonra sorgulamayı gereksiz bulur, herkes kendi kendini ikna eder. Ancak bu kurum kendi değerlerini ve işlevini yine kendisi oluşturacaktır. Cumhuriyetle ve modernleşme çalışmalarıyla kendi kimliğini yeniden inşa etmesi gerekecek olan Türk toplumu gibi. İspiritizma Cemiyeti’ndeki bütün tanıdıklarımız Halit Ayarcı’nın tedrisatından geçer, klasik olanı yani eskiyi terk edip modern olana yönelir.
Bu süreçte Hayri İrdal yeni hayatına bir türlü alışamaz. Eski karısı Emine hala aklındadır, oğlu Ahmet’le ilişkisi bir türlü düzelmez. Nasıl eski kimliğini içinden atamayan ve bu kimlikten doğan yeni üst bir kimliği benimsemeye çalışacak olan bir toplumun yaşayacağı çatışmalar içerisindedir. Ancak eski biçare hayatından kurtulduğu içinde mutludur. Halit Ayarcı’nın etkisiyle yeni olanı benimsemeye başlar. Kitaptaki Halit Ayarcı’nın bu konu hakkındaki cümleleri çok etkileyicidir.
Hikayenin sonunda herkesin modernleşmeyi ve değişimi yalnızca kendi çıkarlarıyla çatışmadığı sürece istediğini görürüz. İnsan değişimi yalnızca değişen kişi kendisi olmadığı zaman sever. Halit Ayarcı bu duruma şaşkındır, kendi eğitiminden geçen bunca kişinin kendi evlerini niçin modern bir şekilde inşa etmek istemediğini kabullenemez. Saatleri Ayarlama Enstitüsü dağılır, “Ben yanıldığımı anladım” der. Ancak en sonda karakterimiz Hayri İrdal doğruluğuna ve lüzumuna inanmaya başladığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün sokaktaki çalışanlarını kendi başına korumak zorundadır.
Kitap karakter ve olaylarıyla bizi psikanalitik çözümlemelere sürükler, sembolizme doyarız. Çok ağır bir dille başlar ve bizi internet veya sözlük kullanmaya zorlar. Ancak akışkan, yoğun ve son derece usta bir üslupta mizahi bir şekilde ilerleyen kitabı bir an önce bitirmek isteriz. Şüphesiz ki modernizmin yarattığı problemi sadece Türk edebiyatında değil, dünya edebiyatında da en iyi şekilde anlatan kitaplardan biri olan Saatleri Ayarlama Enstitüsü herkesin yorularak da olsa okuması gereken bir kitaptır.·
202 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.