1984 | GEORGE ORWELLBilim-Kurgu
(07/02) - (15/02)
–* Tasvir edilen burjuvazi bir devrim sonrası, Cumhuriyet dönemine benzer bir vetireyi andırıyor.
– "İnsan çevresine şöyle bir bakmasa... sarışın, hayat dolu, güneşte yanmış, kaygısız gençlerin, uzun boylu, güçlü, kuvvetli delikanlılarla diri göğüslü genç kızların gerçekten var olduğuna, hem de çoğunlukta olduklarına kolayca inanabilir"
•] Barizdir ki kitap başarısız bir Sosyalist Devrim sonrası distopik bir yaşamı tasvir etmekte.
– "Sonunda Parti iki artı ikinin beş ettiğini söyler, siz de buna inanmak zorunda kalırdınız."
–* Baskı ve maruziyet, insanı en akılalmaz şeyleri dahi tasvip veya amel etmeye itebilmekte.
– "Onlar haksız, kendisi haklıydı. Akılsızca da olsa apaçık ve gerçek olanın savunulması gerekiyordu. Söz götürmez gerçeklere sarılmalıydı." *Bir Varoluşçu'nun sahip olması gereken motivasyon
– "Hayvansal içgüdü,.. Parti'yi paramparça edecek güç buydu." *Aklı perdeleyen yegane etken
– "Bir partiye, bir ülkeye ya da bir düşünceye değil, birbirlerine bağlanmışlardı... İnsan kalmışlardı, yürekleri katılaşmamıştı... İlkel duygulara tutunmuşlardı (Proleterler)."
– "Savaş, halk kitlelerini fazlasıyla rahata erdirecek, dolayısıyla uzun sürede kafalarının fazlasıyla çalışmasını sağlayacak araç gereç ve donatımı paramparça etmenin bir yoludur. (EG: The Book, Emmanuel Goldstein)"
– "Her yerde aynı piramit yapısı, yarı kutsal bir öndere tapınma, sürekli savaşa dayanan ve sürekli savaşa hizmet edwn bir ekonomi söz konusudur. (EG)"
– "Savaşın amacı, toplum yapısının hiç değişmeden sürmesini sağlamaktı. (EG)" * Savaş, bu yüzden barıştı.
–* "Savaş, barıştır" çünkü fikirlerin çatışmasının yadsınması, onun yoklupuna delalet etmez. Aynı zamanda "Sevmiyorsan da saygı duy" söylemi de fikrî çatışmaların yadsınmasıdır.
– "En iyi kitaplar insana bildiklerini söylenlerdir."
– "Neolitik Çağ'ın sonra ermesiyle dünyada üç tür insan olagelmiştir: Yüksek (* İktidar), Orta (* Burjuva), Aşağı (* Proletarya). (EG)"
– "Bu üç kesimin amaçları asla uzlaştırılamaz. Yüksek kesimin amacı bulunduğu yeri korumaktır. Orta kesimin amacı, Yüksek kesimle yer değiştirmektir. Aşağı kesimin amacı ise tüm ayrımları ortadan kaldırmak ve tüm insanların eşit olacağı bir toplum yaratmaktır. (EG)"
•} Syf. 218-219: Üç kesimin aralarındaki mücadelenin keyfiyetinden bahsediyor.
– "Tarih döngüsel bir süreç olarak yorumlayan düşünce okulları doğmuş (* Hegel ve Marx)... (EG)"
– "Orta kesim, iktidarı ele geçirmek için savaşım verirken hep özgürlük, adalet ve kardeşlik gibi kavramlardan yararlanmıştı. (EG)"
– "Tarihin döngüsel işleyişi artık anlaşılır bir şeydi ve anlaşılır bir şey olduğuna göre değiştirilebilirdi de. (EG)"
– "Uygarlığın bedeli (* Her nevi ilerleme, gelişme ve bilimsel üretim), eşitsizlikle (* Bazılarının bazılarından çoğa sahip olması) ödenmişti. (EG)"
– "Matbaanin bulunması kamuoyunu yönlendirmeyi kolaylaştırdı, sinema ve radyo da bu vetireyi daha da güçlendirdi. (EG)"
– "Oligarşinin biricik güvenli temelinin kolektivizm olduğu çoktan anlaşılmıştı. (EG)"
–* Kitabı başlarda basit bir distopya olarak düşünmüştüm ki bu kadar tekdüze olmasının altında yatan sebeplere vakıf olmak ayrıca anlam ifade etmekte.
– "Egemen kesimin iktidardan düşebilmesinin dört yolu vardı: Bir dış güç tarafından alt edilme (1), ülkeyi yönetmekte kitlelerin baş kaldırmasına yol açacak kadar yetersiz olma (2), güçlü ve hoşnutsuz bir Orta kesim (3), kendine olan güven ve yönetme isteğini kaybetme (4). (EG)"
– "İkinci tehlike de yalnızca kuramda kalan bir tehlikedir (* Sosyalizm ve Komünizm). (EG)"
– "Kitlelerin (* Proleterlerin) bilincinin ise yalnızca olumsuz yönde etkilenmesi gerekmektedir (* Şehvet). (EG)"
– "Büyük Birader, Parti'nin dünyaya görünmek için büründüğü surettir. İşlevi, bir örgütten çok bir bireye karşı daha kolay duyulabilecek sevgi, korku ve saygı gibi duyguları kendisinde odaklandırmaktadır. (EG)"
– "Yönetenleri bir arada tutan kan bağı değil ortak öğretiye bağlılıktır. (EG)"
– "Yönetici kesim ardıllarını koyabildiği sürece yönetici kesimdir. Parti, soyunu değil kendisini sürdürmekle ilgilenir. İktidarı kimin elinde tuttuğu önemli değildir, yeter ki hiyerarşik yapı hep aynı kalsın. (EG)"
– "Geçmişin değiştirilmesi şu nedenle gereklidir,.. günümüz koşullarına elinde hiçbir kıyaslama ölçütü bulunmadığı için katlanıyor olma... Kayıtlar ve bellekler neyi kabul ediyorsa geçmiş odur. (EG)" * Harf İnkılabı
•] Parti'nin yalnızca bugünü vardı.
– "İktidar, ancak çelişkilerin uzlaştırılmasıyla sonsuza kadar korunabilir. (EG)"
–* İktidar, her kesime hitap eder ve kapsayıcı olmalıdır. Ya da zorba...
– "(the Book) Bilmediği bir şey öğretmemiş, bildiklerini sistemleştirmişti." * Taraflı okumaların gayesi
– "...Aritmetik kurallarını bilmek gibi, bilinen bir olgudan öteye geçmiyordu." * Belief Development Theory
– "Acı karşısında kahramanlık taslanamaz."
– "Düşmanlarımızı yok etmek için uğraşmayız, onları değiştiririz."
– "Halk kitleleri özgürlüğü kaldıramayan ya da gerçekle yüzleşemeyen, dolayısıyla kendilerinden güçlü birileri tarafından yönetilmesi ve sistemli bir şekilde aldatılması gereken zayıf, korkak yaratıklardır."
– "Gerçek güç; nesnelere değil, insanlara hükmeden güçtür."
••• Anahtar Kurgusal Mefhumlar ve İfadeler:
–> Eskisöylem-Yenisöylem: Devrim'den önceki-sonraki dil. Yenisöylem, kasıtlı olarak daha dar bir kelime dağarcığına sahip icat edilmiş bir dildi. Parti, dildeki kelimeleri kendi lehine azalttıkça Parti'ye ve Devrim'e karşı düşüncenin de önüne geçilebileceğine inanıyordu.
–> "Savaş, barıştır. Özgürlük, köleliktir. Cahillik, güçtür.": Parti'nin genel sloganı, her tümce kitapta ilmek ilmek işleniyor. Okudukça anlamlarının farkına varıyorsunuz.
–> Gerçek Bakanlığı-Barış Bakanlığı-Sevgi Bakanlığı-Varlık Bakanlığı: Sırasıyla: Haberler, eğlence, eğitim ve güzel sanatlarla; savaşlarla; yasa ve düzenle; ekonomi ile ilgilinen İngsos'un temel bakanlıkları.
–> Zafer Cini, Zafer Sigaraları vs.: Parti'nin ürünleri genel olarak "Zafer ...'i" olarak adlandırılıyordu.
–> İki Dakika Nefret: İç ve Dış Parti üyelerinin iki dakika boyunca dev tele-ekranda Parti'nin ve Devrim'in başlıca düşmanı olan Emmanuel Goldstein'ın ve bazı Parti'ye karşı şeylerin gösterimi ve katılanlarca nefret boşalımının sağlandığı aktivite.
–> Arşiv Dairesi: Ana karakterimiz Winston Smith'in de çalıştığı Parti'nin belgelerinin çıkarlarınca değiştirildiği ve yeniden yazıldığı bölüm.
••• Yenisöylem'in Dil yapısı ve Bazı Kelimeleri:
• Yenisöylem, üç kelime dağarcığından oluşuyordu: A, B ve C dağarcığı. Sırasıyla: günlük yaşamda gerekli olan; siyasal amaçla oluşturulan, kullanan kişiye istenen düşünsel tutumu dayatmayayı amaçlayan ve düşünce akışını birkaç hecede toplayan (e.g. Suçdüşün); bilimsel ve teknik kelimelerden oluşmaktadırlar.
• Dildeki her kelime değişmeksizin hem isim hem sıfat hem eylem hem de belirteç olarak kullanılabiliyordu.
• Zıt anlamlı kelimeler bulunmamaktadır. Bir kelimenin zıt anlamını karşılamak için sonuna "-sız/siz, -suz/süz" ekleri getiriliyordu. Eğer vurgu yapılmak isteniyorsa da kelime başına "artı" veya "çiftartı" ekleniyordu, e.g. Soğuk, Soğuksuz, Artısoğuksuz, Çiftartısoğuksuz
• İsim tamlamaları, baş heceleriyle kısaltılır, e.g. Söyleyaz, İngsos
√ INGSOS: Okyanusya Devleti'nin hükümetinin ismi, İngiliz Sosyalizm'i gibi bir açılıma sahip.
√ Düşüncesuçu: Parti'nin öğretilerine karşıt herhangi bir düşünce(de bulunma(k))
√ Çiftdüşün: Zıt ifadeleri bir arada kabul edebilme(k)
√ Söyleyaz: Siz konuştukça yazıya geçiren alet
••• Kitaptan Öğrendiğim Yeni Kelimeler:
√ Ayırt(ında olmak): Fark(ında olmak)
√ Handiyse: Neredeyse
√ Hoyrat: Kaba, Kırıcı, Hırpalayıcı
√ Cezbe: Bir duygu ve inanış etkisiyle aşırı ölçüde coşup kendinden geçme durumu
√ Cevval: Davranışları çabuk ve kesin
√ Yılgı: Fobi
√ Enez: Hantal, Vurdumduymaz
√ Yaldız: Altın, gümüş taklidi parlak; Göz boyama
√ Antoloji: Seçki
√ Iskarta: Bir sebepten değerini yitirmiş mal
√ Kekre: Acımtırak, ekşimsi ve buruk olan (tat)
√ Vezne: Banka vb. kuruluşlarda para alınıp verilen yer
√ Bilir bilmez: Yarım bilgi ile
√ Tayın: Vatandaşlara karneyle dağıtılan yemek, taksim payı
√ Seğirmek/Seğrimek: Genellikle vücudun bir yerinde deri ile birlikte derinin hemen altındaki kaslar hafifçe oynamak
√ Ayrıksı: Alışılagelmişe aykırı olan
√ Umacı: Öcü
√ Dehşetengiz: Dehşetli, Çok korkunç
√ Köhne: Eskiyip yıpranmış, Bakımsız kalmış
√ Izbandut: Görünüşü ve davranışıyla korku salan
√ Eprimek: Zamanla bozulmak, çürümek
√ Tekmil(lemek): Tamamlama(k), Bitirme(k); Bütün, Tam, Eksiksiz
√ Kadran: Üzerinde sayı, yazı veya semboller bulunan düzlem
√ Celp: Getirtme, Kendi üzerine çekme
√ Meram: İstek
√ Kompartıman: Yolcu trenlerinde vagonların bölmelerle ayrılmış bölümlerinden her biri
√ Softa: Bir görüşe, inanışa körü körüne bağlı olan kişi
√ Sofu: Dinin emirlerine tümüyle uyan
√ Sakarin: Şeker hastalarının ve diyet yapanların şeker yerine kullandığı tatlandırıcı madde
√ Muzip: İnsanı, şaka yollu üzecek veya uğraştıracak davranışlarda bulunmayı huy edinmiş olan, Takılgan
√ Zührevi (hastalık): Cinsel yolla bulaşan (hastalık)
√ İkircik: Kuşku
√ Apansızın: Hiç beklenmedik anda
√ Başat: Baskın
√ Değişke: Çeşitlenme, Varyant; Modifikasyon
√ Sinik: Yılmış, Pusmuş
√ Postal: Askerlerin giydiği konçlu ve kaba potin
√ Avurt: Yanağın ağız boşluğu hizasına gelen bölümü
√ Kadit: Çok zayıf
√ Umar(sız): Çare(siz)
√ Zeitgeist: Bir çağın düşünce yapısı
√ Nedamet (getirmek/duymak): Pişmanlık (duymak)
√ Esrik: Sarhoş
√ Müzmin: Süreğen
√ Yalım: Kılıç, bıçak gibi kesici araçların keskin yüzü; Alev
√ Aymaz: Gafil, Gözü bağlı
√ Zeval (bulmak): Bozulup yok olma(k), çökme(k)
··
204 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.