Tanpınar'ın "Müslüman aleminin tek romanı dediği" Hay bin Yakzan
Hay diri, yakzan ise uyanış, uyanık demektir. Bire bir çevirisi uyanık oğlu diri demekse de aslen aklın dirilmesi, ruhun uyanışı gibi anlamları vardır.
Öncelikle iki tane Hay bin Yakzan eseri var biri İbn Sina diğeri daha meşhur ve önemli olan İbn Tufeyl'e ait. Yapı Kredi yayınları bu iki eseri tek kitapta toplamış bir o kadar da önbilgiler ve sunuş yazıları var. 9. yüzyılda Yunancadan Arapçaya çevrilen Salaman ve Absal öyküsünden - ki bu kısa öykü de kitabın başında var- esinlenerek Hay bin Yakzan' yazan İbn Sina'nın eseri kendinden sonra da gelen bir çok kişiyi anlatı olarak etkilemiştir. İbn Tufeyl de bu kitaptan esinlenerek 12. yüzyılda benzer konu ve anlatımla farklı bir eser kaleme alıyor. Tarihteki ilk felsefi roman ve ilk robinsonad roman olan eser, 14. yüzyıldan başlayarak Avrupa dillerine çevrilmiş, pek çok düşünür ve sonatçı üzerinde etkili olmuştur. Daniel Defoe'nin Robinson Cruso kitabı da bu kitaptan etkilenerek yazılmış kaldı ki özü olmasa da olay örgüsü benzerdir. Peki ne anlatıyor bu kitap?
İbn Tufeyl, Hay bin Yakzan ile zamanında büyük tartışmalara yol açan üç sorunu çözümlemeyi amaçlamaktadır:
1 — İnsan kendi başına, hiçbir eğitim ve öğretim görmeksizin, doğayı inceleyerek düşünme yoluyla “insan-ı kâmil” aşamasına ulaşabilir, başka bir deyişle insani nefs, faal akılla birleşebilir.
2 — Gözlem, deney ve düşünme yoluyla elde edilen bilgiler, ilham yoluyla gelen bilgilerle çelişmez, yani felsefe ile tasavvuf arasında tam bir uygunluk vardır.
3 — Mutlak bilgilere ulaşmak bütün insanların üstesinden gelebileceği bir şey değildir. Yüce gerçekliklere ulaşmak bireysel bir olaydır.
Bunu da bir şekilde bir adaya düşen ve yalnız olarak büyüyen Hay'ın kendi kendisine hayatın, yaradılışın anlamını çözme yolunu anlatıyor.
Hay yaradılışın ve dünya hayatının ötesine erişmeye çalışıyor, şekle takılmayıp özde kayboluyor. Kitabın çoğu yerinde okuyan çoğu kişinin anlayamayacağı kadar derinlik var. Yazar da bu durumu "bu bilgileri Tanrı bilgesine ehil kişiler anlayabilir" diyerek anlatıyor.
Bu eserle birlikte Salaman ve Absal öyküsü ile İbn Sina'nın Hay bin Yakzan'ı üzerine de söylenecek çok söz olsa da daha fazla spoiler vermeden incelemeyi burada noktalıyorum. Fakat bu kitabı ya da eserleri müstakil olarak bir kaç kez daha okumam gerektiğini düşünüyorum.
·
874 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
O 3 madde ile açıklamanız çok net olmuş kitap hakkında fikir sahibi olmak için, teşekkür ederiz, sadece burdan bile insan bir şeyler öğrenebiliyor