Oğuz Kağan Destanı
REŞİDEDDİN OĞUZNAMESİ
Reşideddin -XIV.yy_İlhanlı devlet adamı ve tarihçi
''Camiü't-Tevarih'' adlı eserinin Oğuzların tarihi ile ilgili kısmında yer alan Oğuz Kağan Destanı (_ Uygur varyantına göre_) destansı özelliği daha az ,tarihi metin niteliğindedir. Destanın MÖ.200'ler itibariyle şekillendiği varsayılabilir.
*İnsanlık tarihi İlk insan ve Nuh Tufanı, Nuh Tufanı ve yeniden türeyiş olarak iki bölüm kabul edilir. Nuh Peygamber'in üç oğlu vardır: Ham'dan - Sudanlılar / Sam'dan -Araplar / Yafes'ten - Türkler, Moğollar, Çinliler, vs (Asyalı ve Turani kavimler) türediği varsayılmaktadır.
*Yafes (Olcay Han) kışları Karakurum, yazları Or Dağ-Kür Dağ bölgesindeydi.
*Dib Yavku adlı bir oğlu oldu.(Dib=taht ve makam, Yavku=ahalinin öncüsü)
*Dib Yavku'nun 4 oğlu oldu: Kara Han, Or Han, Gür Han ve Kür Han
*Kara Han babasının yerine geçti.
*Karahan'ın oğlu, annesi Tanrı'yı kabul edene kadar süt emmedi.Kendi adını da Oğuz koydu.
*Kara Han onu amcaları Kür Han'ın ve Gür Han'ın kızlarıyla evlendirdi; ancak o sırada kafir olan kızlar tek tanrıya dönmek istemediler, Oğuz da onlara yanaşmadı.
*Diğer amcası Or Han'ın kızı bunu kabul etti,Tanrı'ya inandı.
*Bunu öğrenen Kara Han ve amcaları Oğuz'u öldürmeye karar verdiler.Küçük gelinin haber vermesiyle Oğuz gelip onları yendi.75 yıl hüküm sürdü.
*Oğuz , kendine bağlanan kavme ''Uygurlar'' adını verdi.
**İran, Hindistan, kuzey Karadeniz, Kafkaslar, Irak, Anadolu ve Mısır'ı alarak buraların yönetimini Uygurlar'a bıraktı.Talas ve Almalık'a geri döndü.
*Kıl Barak ülkesi ile savaşa girdi, yenildi. 14 yıl sonunda ele geçirdi.
*Sonra; Karanlık Ülkesi, İtil, Derbent, Şirvan, Erran, Azerbaygan, Gürcistan, Kürdistan, Diyarbekir, Erbil, Musul, Şam, Antakiyye illerini Oğuz İl'ine katılmaya ve vergi vermeye razı etti.
*Oğulları Gün, Yıldız ve Deniz'i Rum tarafına , Ay, Gök ve Dağ'ı Frenk tarafına yolladı, onların da İl'e katılmalarından sonra Dımaşk'ı da alıp Mısır'a yönlendi.
*Üç gün yol alıp iki gün dinleniyorlardı. Bu arada her bin kişi iki-üç gecede bir geri dönüp gündüz yeniden yol alıyordu. Böylece ordusunun daha fazla görünmesini sağlıyordu.
*Dımaşk bölgesinde Guta, Kudüs, Halil'de kışlarken oğullarının her biri dokuzar bin askerle Mısır'a yola çıktı.
*Oğuz'un oğulları bir yıl Mısır'da kalıp, ilk üç yıllık vergiyi alarak (_Mısır'la her altı yılda iki kere vergi ödemek üzere anlaştılar_) Dımaşk'a Oğuz'un yanına döndüler.
*Bağdat seferi öncesi yazı Baalbek ve çevresindeki yaylalarda geçirdiler.
*Diyarbekir seferi sırasında halkın çoğunluğunun İl'e dahil olduğu Bağdat'ta bir ay kalarak , dağlarda yaylayarak sonbaharda Basra'ya yönlendiler. Oradan Huzistan, İsfahan'a gittiler. İsfahan direnmeyi seçtiğinden üç yıl orada kaldılar. Sonunda akıl hocası Boşı Hoca'nın fikriyle; orduyu ikiye bölüp yarısını gizleyerek İsfahanlıları şehir surlarından çıkarıp kuşatarak yenebildiler.
*Oğullarından dördünü Kirman ve Pars (:Fars) illerine yolladı. İsfahan'daki yöntemle zor da olsa Kirman zapt edilince Fars'a yönlenip Şiraz ve çevre illeri zapt edip üç yıl o bölgede düzeni sağladılar.
*İsfahan'da oturan Oğuz Irak'a elçiler yolladı; direnmeyi göze alamayan Iraklılar İl'e dahil olmayı , vergi vermeyi kabul ettiler.
*Yazı geçirmek üzere Demavend'e yola çıktılar.Yazın bitiminde , kimini savaşarak kimini güzellikle ; Amul, Sari, Esterabad, Mazendaran'ı ele geçirdiler.Yazı yine Demavend'de geçirirken Gürgan ve Dihistan'ı zaptettiler.
*Oğuz kışı geçireceği Horasan'a giderek Esferayin, Güyan ve Sebzvar'ı aldı.Baharda sözüne itaat etmeyen Nişabur ve Tus'u alarak yazı orada geçirdi.
*Kışın Baverd, Serahs, Merv'e gelerek üç yıllık vergilerini aldı.
*Yazın Herat ve Kuhistan'ı alarak sonbaharı Herat'ta geçirdi.Bu arada oğullarından birini Basra'ya,bölgeden alınacak ikinci üç yıl vergilerini toplamak üzere yolladı.
*Üç yıl sonra oğlu Irak'ta toplanan vergileri getirince, yurduna _Kür Dağ-Or Dağ_ Semerkant, Buhara üzerinden, yaklaşık elli yıl sonra döndü.
*Oğullarını Üçoklar ve Bozoklar olarak adlandırdı.Boşı Hoca ve oğlunu ödüllendirerek Semerkant'ı idarelerine verdi.
*Oğuz bir daha sefere gitmeyip destana göre bin yıl yurdunda yaşadı.
*İsyan edip vergilerini vermeyen Kıl Barak'lar üzerine Kıpçakları yolladı; İtil Irmağı ve Talman arasını onlara bıraktı.
*Oğuz'un ölümü sonrasında yetmiş yaşındaki oğlu Gün Han padişah oldu.
*Gün Han'ın saydığı Irkıl Hoca'nın tavsiyesiyle altı oğulun ve yirmi dört torunun ünvanları, damgaları,ongunları ve etteki payları belirlendi.
*Gün Han çocukları: Kayı-Bayat-Alkara Evli-Kara Evli/ Ay Han çocukları: Yazır-Döğer-Dodurga-Yaparlı/Yıldız Han çocukları: Avşar-Kızık-Beğdili/Bigdili-Karkın/ Gök Han çocukları: Bayındır-Biçene-Çavuldur-Çepni/ Dağ Han çocukları: Salur-Eymür-Ala Yuntlu-Ürügür/Üreğir
*Oğuz ve Gün han'dan sonra oğuldan oğula geçen hanlık , Peygamber Muhammed Mustafa (s.a.v) döneminde İnal Sır Yavkuy Han'da idi ve veziri Korkut Dede Gezencük'ü peygambere elçi yollayarak Müslümanlığı kabul etti.
OĞUZ KAĞAN DESTANI'NIN UYGUR VARYANTI
*Ay Kağan'ın bir oğlu oldu.Annesini bir gün emdi, konuşmaya başlayıp çiğ et, aş ve şarap istedi. Kırk gün sonra yürümeye, koşmaya başladı.
*Büyüdükçe, ayağı öküz ayağına, beli kurt beline, sırtı samur sırtına, göğsü ayı göğsüne benzedi.
*Bir gece Oğuz Kağan dua ederken gökten inen bir ışık , ışığın içinde yalnız oturan güzeller güzeli bir kız gördü.Aşık olup onunla evlendi.Gün, Ay, Yıldız adını koyduğu üç oğlu oldu.
*Ava gittiği bir gün, göl ortasında bir ağaç, kovuğunda çok güzel bir kıza rastladı.Bu kıza aşık oldu,kendine eş aldı. Bu kızdan da Gök, Dağ ve Deniz adında üç oğlu oldu.
*Oğuz Kağan halkına büyük bir toy verdi, şenlik yaptılar. Fermanlar hazırlatıp dört yana elçiler yolladı. ''Ben Uygurların kağanıyım! Dünyanın dört tarafında da kağan olmalıyım! Bana itaat edin! ''
*Sağ tarafta hüküm süren Altın Kağan, Oğuz'a elçilerle hediyeler yollayıp itaatini gösterdi.
*Sol tarafın kağanı Urum Kağan Oğuz'un fermanına karşı çıktı.
*Oğuz ve ordusu kırk gün yol alıp Muz Dağı eteklerinde çadır kurdular.Sabaha karşı Oğuz Kağan'ın çadırında güneş gibi bir ışık girdi, ışıktan büyük bir erkek kurt çıktı. ''Ey Oğuz! Sen Urum üstüne gitmeyi diliyorsun! Ben senin önünden gidip sana yol göstereceğim ! '' dedi ve kayboldu.
*Sabah orduyu yola çıkardığında önde gök tüylü, gök yeleli erkek kurdu gördü.Bir kaç gün sonra kurt durdu, İtil Nehri kıyısında büyük bir savaş oldu.Zorlu bir mücadeleden sonra Urum Kağan kaçtı, Oğuz Kağan onun memleketlerini ele geçirdi.
*Ordusunda yer alan Uluğ Ordu Bey'in fikriyle sal yapıp İtil Nehri'ni geçtiler.Bu fikre karşılık Oğuz Kağan, adama Kıpçak adını vererek oraya bey ilan etti.
*Nehri geçtikten sonra nereye gideceğini bilemeyen Oğuz Kağan'a kurt yeniden göründü.Ordunun önünde yol gösterdi.
*Muz dağı karla kaplı, buz tutmuştu.Oğuz Kağan'ın kaçan atını bu dağdan dokuz günde getiren yiğit kişiye Karluk adını verip oraya bey ilan etti.
*Yol üzerinde çatısı altın, pencereleri gümüş, kapısı demir bir eve vardıklarında ; Usta Tömürdü adlı kişiye ''Adını Kalaç koydum,burada kal kapıyı aç orduya geri dön''emrini verdi.
*Kurtun öncülüğünde Cürcit adında büyük bir memlekete geldiler.Büyük bir savaş sonrası bu zengin ülkeyi ele geçirdiler. Ganimetleri taşımak için; Barmaklıg Çosun Bilig adlı güngörmüş biri bir araba yaptı,diğerleri de arabalar yapıp bütün eşyaları götürdüler. Arabalara Kanga (Kanglı) dediler, bu insanlara da Kangalug (Kanglıg) adını verdi.
*Güneyde Barkan adında çok zengin, çok sıcak ülkenin başında Mısır Kağan vardı.Çok çetin bir savaş sonrası bu ülkeyi de fethettiler.
*Oğuz Kağan'ın yanında Uluğ Türk adında, akıllı, tecrübeli bir kişi vardı. Bu kişi bir gün rüyasında doğu-batı yönünde uzanan bir altın yay, kuzeye doğru giden üç gümüş ok gördü.
*Bu rüya ışığında büyük bir kurultay toplayarak ; sağına Bozokları, soluna Üçokları oturttu.
* ''Ey oğullarım ben çok yaşayıp çok savaşlar gördüm.../...Gök Tanrı'ya borcumu ödedim.Şimdi ülkemi size veriyorum.'' diyerek yurdunu oğulları arasında paylaştırdı.
·
220 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.