Metatextuality için "metinselaşkınlık" anlaşılır ancak zevksiz bir çeviri. Tercüme bir kenara, mefhumu yazı bağlamından taşırıp öyküde ya da daha genel bir üstbaşlıkta, meselâ "anlatı"da değerlendirmek mümkün. Her bir öykü yahut anlatı, hem kendini hem de diğer öyküleri/anlatıları bünyesinde toplayan bir üst öykünün/anlatının, bu üst öykü/anlatı da kendisi gibi başka üst öyküler/anlatılarla birlikte daha üst bir öykünün tesirinde oluşturulur. Daha üst öykünün bir üstü?
"Metinselaşkınlık" sözcüklerle tarif edilmiş bir mefhum dahi değilken, Tolkien'in bunu başarıyla kullandığını, üçlemesinin elli yedi dile tercüme edilmiş olması, elbette bununla da kalmayıp bir de tercüme edildiği lisanlarda şerh metinleri yazılmış olması, açıklıkla kanıtlar niteliktedir. Lisandan bağımsız, her bir insan tekinde mevcut olan "ilksel dürtü"yü harekete geçirebilmesini sağlayan unsur, kişilerin başkaca öyküleri düşünerek, üst öyküyle ilişkilenme arzusudur. Sam, Frodo'ya sorar:
- En iyi hikâyeler hiç bitmez mi?
- Hayır hiç bitmez.
Misal, Frodo ve Sam, kendi öykülerini yaşarlarken yanlarında bir takım yadigarlar taşırlar. Bunlardan biri Galadriel'in Şişesi, diğer adıyla Yıldız Camı'dır. Kadim zamanlarda yaşamış, hesapsız/karşılıksız özverilerinden ötürü astral gemisiyle göklerde seyyahlık yapmakla mükafatlandırılmış bir figürün (Earendil) ışığı saklıdır şişede. Earendil, Arda sakinlerinin başlarını kaldırıp göğe baktıklarında görebildikleri bir yıldız olmuştur. Işığın dahi aydınlatmaktan çekindiği karanlıklarda -örneğin Şilob'un mağarasında- şişeyi kullanır Frodo. Hatta kaldırırken çığırır: "Selam olsun sana Earendil, yıldızların en parlağı!"
Tolkien açısından, en üst öykü hem sonsuz hem de sabittir. Bu sonsuzluk ve sabitliğin mahiyeti, katolik ilahiyatının İsa peygambere yüklediği mana ile biraz olsun anlaşılabilir.
Mehmet Emin Alperen Kılıç
@toprakvegokyuzu
·clue: İpucu. Bir davada ya da gizemde, kişiyi çözüme yöneltecek veya çözüm yolunda rehber olabilecek herhangi şey.
clew: Herhangi türde ip yumağı.
yarn: 1- İplik 2- Öykü
text: Dokuma.
ip ucu: İpin iki ucundan biri.
ipucu: Kapalı anlamın örtüsünün kaldırılmasını mümkün kılacak herhangi şey. Küçük bir anlam farkıyla soyuta somut örnek; bütünü kavranmak istenen ip kangalının iki ucundan biri.
iplik: Dokuma eylemi için gereken muhtelif maddelerin, en uzun ve en ince tellerinin (liflerinin) bükülerek üretime hazır hale getirilmiş biçimi.
Skit'in (Walter William Skeat) meşhur sözlüğüne göre, Orta Angilizcedeki Germence clew sözcüğünden, imlası farklı fakat sesletimi neredeyse aynı clue türetilmiş. Sebep? Orta Angilizce yerini Erken Modern Angilizceye bırakırken, Ariyadne'nin, Teseus'un eline tutuşturduğu ip yumağına dair Latince değil, İngilizce okumaya başlamışlar. Kral James İncili dönemi yani. Yumaktan ipucuna mecâzî dolaylama, akıllıca...
·
723 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Mehmet Emin Alperen Kılıç
Gönderi Sahibi
Üst öyküye ya da üst öykülere dair ezgili anlatım, bir nevi:
youtu.be/IDnMa-I8sa4?si=...