“Her şeyin görünür olduğu bir dünyada, aslında hiçbir şey görülemiyor olabilir mi?”
Byung-Chul Han’ın “Şeffaflık Toplumu” kitabını okuduğumda, ilk fark ettiğim şey şu oldu: Biz sandığımız kadar açık, dürüst ya da özgür değiliz. Çünkü şeffaflık; ilk bakışta pozitif gibi dursa da Han’ın satır aralarında fark ettirdiği gibi, aslında yeni bir baskı biçimi olabilir.
Günümüzde her şey “şeffaf” olmak zorunda: Duygular, hayatlar, bedenler, ilişkiler, gündelik yaşam… Ama bu şeffaflık bir tür özgürlük değil, tam tersine bir kontrol rejimi. Byung-Chul Han, kitabında çok sert ama çok yerinde bir şey söylüyor:
“Şeffaflık toplumu, bir özgürlük toplumu değil; bir performans, verimlilik ve denetim toplumudur.”
Şeffaflık artık bir erdem değil, bir zorunluluk. Çünkü insanlar artık sadece olmakla yetinmiyor, görünür olmak istiyor. Paylaşmadığın, göstermediğin şey sanki hiç yaşanmamış sayılıyor. Ama burada Han’ın parmağını bastığı acı gerçek şu:
Görünürlük arttıkça anlam azalıyor.
Her şey göz önünde ama hiçbir şeyin derinliği yok.
Kitap, aynı zamanda bir “pozitiflik zorlaması” eleştirisi. Hepimiz mutlu görünmek, üretken olmak, kusursuz performans sergilemek zorundayız. Eleştiri, farklılık, belirsizlik artık istenmeyen şeyler. Her şey hesaplanabilir, ölçülebilir, karşılaştırılabilir olmalı. İşte tam da bu noktada Han şöyle diyor:
“Şeffaflık toplumu, farklılıkların cehennemidir. Her şey aynıdır, her şey eşitlenmiştir, her şey birbirine benzer.”
Ve asıl çarpıcı olan: İletişimin bile bir baskı aracına dönüşmesi.
Artık “anlamlı konuşmalar” değil, “anlık tepkiler” ön planda. Aynı fikirlerin zincirleme dolaştığı bir yankı odasında yaşıyoruz. Han, bu iletişim şeklinin bizi düşünmeden, sorgulamadan, sadece tepki veren varlıklar haline getirdiğini söylüyor.
Dil bile şeffaf olmalıymış gibi… Ama bir dilin anlamı tam da çok katmanlı olmasından, yorumlara açık olmasından gelmez mi? Wilhelm von Humboldt’un alıntısı çok etkileyici:
“Bir kelimenin anlamı, diğeriyle aynı olmayacak kadar farklıdır. Bu yüzden her anlam aynı zamanda bir ayrılıktır.”
“Şeffaflık Toplumu”, dijital çağın görünürlük takıntısını, her şeyin ölçülebilir hale geldiği bir yaşam biçimini çok sert ama çok yerinde bir dille sorguluyor. Kitap kısa ama etkisi büyük. Herkesin okuması gereken bir çağ eleştirisi.
Çünkü artık hepimiz “görülmeye değer” olup olmadığımızı düşünerek yaşıyoruz.
·
6 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.