Dostoyevski-nin erkən əsərlərindən olan Öteki, yalnızca bir insanın ruhsal dağılmasının hekayəsi deyil — bu, eyni zamanda insanın içində gizlənmiş, özündən qorxduğu simasıyla qarşı-qarşıya qalmasının qaranlıq və ağır portretidir. Kitab boyunca məni ən çox təsirləndirən, baş qəhrəman Qolyadkinin təkcə cəmiyyətlə deyil, özü ilə də mübarizə aparması oldu. Oxuduqca onun tənhalığı, daxili narahatlığı və kimlik böhranı mənə nəfəsimi tutduracaq qədər real gəldi.
Qolyadkinin özünə bənzəyən bir “öteki” ilə qarşılaşması sanki insanın öz içindəki ən dərin qorxularla, komplekslərlə və zəifliklərlə cisimləşmiş şəkildə görüşməsidir. O “öteki” yalnız bir bənzər deyil — o, Qolyadkinin heç ola bilmədiyi, amma olmaq istədiyi biridir. Cəmiyyətin qəbul etdiyi, rahatlıqla əlaqə quran, özünü ifadə edə bilən bir tip. Bu isə əsas Qolyadkin üçün dözülməzdir, çünki onun varlığı, baş qəhrəmanın varlığını sorğulamağa vadar edir.
Əsərdəki atmosfer tünd, bəzən boğucu və yorucudur. Amma bu qaranlıq təsadüfi deyil. Bu qaranlıq, Qolyadkinin şüurunun labirintində dolaşan oxucuya düşən kölgədir. Hər səhifədə onun ruh halındakı dəyişiklikləri, qeyri-müəyyənlikləri hiss etdim. O, nə cəmiyyətin qaydalarına tam uyğunlaşa bilir, nə də onlardan tamamilə uzaqlaşa bilir. O, ortada qalmış bir varlıqdır — nə içində, nə də çöldə özünə yer tapa bilmir.
“Öteki”ni oxuduqca Dostoyevski-nin insan psixologiyasına olan dərin marağını və bu mövzudakı parlaq müşahidə gücünü bir daha gördüm. Bu əsər, müəllifin gələcək şah əsərlərinin zəmini kimi görünür. Burada cızılmış çatlar, sonrakı illərdəki personajlarda uçuruma çevriləcək.
Əsər mənə bir sual buraxdı: İnsan özünü tanıdıqca güclənirmi, yoxsa parçalanırmı? Bəlkə də ən böyük qorxu — içimizdəki “biz olmayan” versiyanın bir gün bizdən daha güclü olmasıdır.
·
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.